ΤΟΥΡΚΙΑ: κύµατα ιδιωτικοποιήσεων στις ακτές µας

PHOTO-19«Η Τουρκία συνορεύει στις τρεις πλευρές της µε τη θάλασσα». Αυτό ήταν ένα από τα πρώτα πράγµατα που µάθαµε στο σχολείο. Εµφανιζόταν σαν κάτι για το οποίο, µέσα από µια εθνικιστική οπτική, θα έπρεπε να µας κάνει περήφανους. Με συνολικό µήκος ακτών 8.333χλµ. (περισσότερο από το 74% των συνόρων της), ίσως πράγµατι αντιστοιχεί στην Τουρκία αυτή η έµφαση στις ακτές. Αλλά τι σηµαίνει αυτό για εµάς; Μπορούµε να απολαµβάνουµε τη θάλασσα που µας περιβάλλει ή πρόκειται για κάτι που δεν µπορούµε να δούµε ή να σκεφτούµε; Ξέρουµε ότι η θάλασσα είναι κάπου εδώ κοντά, αλλά για τους περισσότερους από εµάς είναι απροσπέλαστη. Μόνο για τρεις δεκαετίες οι παραλίες της Τουρκίας
ήταν ανοιχτές στο κοινό. Ήταν καθαρές, ελεύθερες και – πάνω απ’ όλα  – κοντά στα σπίτια και τα διαµερίσµατά µας. Σήµερα, όσες παραλίες υπάρχουν στην Κωνσταντινούπολη είναι κατειληµµένες είτε από κτίρια, είτε από δρόµους. Και αν τύχει και κάποια παραλία ξέφυγε από αυτό το µοντέλο, τότε ούτε που θα τολµούσες να βουτήξεις µέσα στα τοξικά νερά της θάλασσας.

Η διάβρωση των ακτών

Από τη δεκαετία του 1970 η παράκτια ζώνη της Τουρκίας, από τη Μαύρη Θάλασσα έως τη Μεσόγειο, πάσχει από εντατική αστική ανάπτυξη. Ο µαζικός τουρισµός παίζει βασικό ρόλο στην
Αττάλεια και την Mugla. Σε αυτές τις παραθαλάσσιες πόλεις κυριαρχούν τα υδροπάρκα, τα γήπεδα γκόλφ, τα ξενοδοχεία και οι παραλίες που προσελκύουν τουρίστες. Ωστόσο, η αυξανόµενη αστική ανάπτυξη έχει αφανίσει τις ακτές της Κωνσταντινούπολης και της Kocaeli. Σε αυτές τις ζώνες οι αµµόλοφοι έχουν αντικατασταθεί από αεροδρόµια, γέφυρες, µονάδες επεξεργασίας λυµάτων, εγκαταστάσεις αναψυχής, συµπεριλαµβανοµένων αστικών πάρκων. Σε άλλες περιοχές, όπως στα Άδανα και τη Μερσίνα, πρακτικές εντατικής καλλιέργειας (π.χ. εκκαθαρίσεις γης για καλλιέργειες και κατασκευή αρδευτικών καναλιών) έχουν προκαλέσει σοβαρές επιπτώσεις στις ακτές. Η βιοµηχανική ανάπτυξη (π.χ. η κατασκευή θερµοηλεκτρικών σταθµών, αυτοκινητοδρόµων και ναυπηγείων) έχει επίσης καταστρέψει την παράκτια ζώνη στη Σαµψούντα και την Τραπεζούντα.

Η εξαφάνιση της φυσικής και πολιτιστικής κληρονοµιάς

Η αυξανόµενη πίεση από την αστικοποίηση και την εκβιοµηχάνιση, σε συνδυασµό µε την κλιµατική αλλαγή, απειλούν τα παράκτια οικοσυστήµατα της Τουρκίας. Παράκτια και θαλάσσια οικοσυστήµατα υποβαθµίζονται από οικιακά και βιοµηχανικά λύµατα, βλαβερές ουσίες που µεταφέρονται από την ενδοχώρα µε τα ποτάµια, γεωργικές πρακτικές σε παράκτιες περιοχές, τουριστικές δραστηριότητες και υπερσυγκέντρωση παραθεριστικών κατοικιών, εµπορικών και τουριστικών λιµένων και αλιευτικών υποδοµών. Σήµερα, πολλά είδη ψαριών που ήταν σε αφθονία τη δεκαετία του 1970 κινδυνεύουν µε αφανισµό για λόγους που συνδέονται µε την υπεραλιεία, τη ρύπανση των υδάτων και την καταστροφή των φυσικών ενδιαιτηµάτων. Η ταχύτατη εξάπλωση των τουριστικών υποδοµών και δραστηριοτήτων κατά µήκος των ακτών έχει καταστρέψει ενδιαιτήµατα ειδών, όπως η θαλάσσια χελώνα, τα δελφίνια και η φώκια µοναχός. Τα πράγµατα δεν είναι καλύτερα στον τοµέα της πολιτιστικής κληρονοµιάς. Φέροντας τη φήµη ενός τεράστιου υπαίθριου µουσείου, η Τουρκία βρίσκεται στο σταυροδρόµι πολλών αρχαίων πολιτισµών, αρκετοί από τους οποίους αναπτύχθηκαν στις ακτές. Πρόκειται για ζώνες που βρίσκονται κάτω από την αυξανόµενη πίεση του µαζικού τουρισµού και της αστικοποίησης.

Ενθαρρύνοντας την ανάπτυξη των ακτών

Σε αντίθεση µε ό,τι συµβαίνει στην πράξη, το Άρθρο 43 του τουρκικού Συντάγµατος του 1982 ορίζει ότι οι ακτές αποτελούν κρατική οντότητα. Το ίδιο άρθρο επίσης αναφέρει ότι η παραλία, ο αιγιαλός και η όχθη των ποταµών πρέπει να σχεδιάζονται και να χρησιµοποιούνται µόνο µε βάση το δηµόσιο συµφέρον. Ωστόσο, υπάρχουν δώδεκα κρατικοί φορείς και περίπου τριάντα νόµοι για τις ακτές. Πολλοί από αυτούς έρχονται σε αντίθεση µε το στόχο της προστασίας, όχι µόνο των ακτών, αλλά και άλλων φυσικών πόρων. Για παράδειγµα, ο Νόµος 2634 για την Ενθάρρυνση του Τουρισµού (1982) του Υπουργείου Πολιτισµού και Τουρισµού έχει συµβάλλει στην προώθηση της ανάπτυξης των ακτών µέσα από ιδιωτικοποιήσεις εκτάσεων. Ο Νόµος 3621 για τις Παράκτιες Περιοχές (1990) είναι ένα κείµενο για την προστασία των ακτών που, ταυτόχρονα, έχει νοµιµοποιήσει σχεδόν όλες τις οικιστικές και βιοµηχανικές εγκαταστάσεις και δραστηριότητες στις παράκτιες περιοχές µέσα από τροποποιήσεις του στα χρόνια που ακολούθησαν την ψήφισή του. Σύµφωνα µε µία από τις τροποποιήσεις, οι ακτές και η γη που προκύπτει από επιχωµατώσεις και αποξήρανση δεν υπόκεινται στις προστατευτικές ρυθµίσεις του Νόµου 2863 για την Προστασία της Πολιτιστικής και Φυσικής Κληρονοµιάς. Η πιο πρόσφατη τροποποίηση αλλάζει το πλάτος των ακτών από 50µ σε 10µ. Αυτό σηµαίνει ότι ζώνη ακτής πλάτους 40µ µπορεί να πουληθεί σε ιδιώτες. Δηµιουργείται έτσι µία νέα πηγή εσόδων για την κυβέρνηση, που µάλιστα παρουσιάζεται να λειτουργεί προς όφελος του δηµόσιου συµφέροντος. Το χειρότερο απ’ όλα, όχι µόνο για το Νόµο για τις Παράκτιες Περιοχές, αλλά και για το Νόµο για τις Δηµόσιες Συµβάσεις, το Νόµο για την Προστασία της Φύσης και της Βιοποικιλότητας, τον Κανονισµό για την Προστασία των Υγροτόπων και πολλές άλλες ρυθµίσεις είναι το γεγονός ότι τα τελευταία δέκα χρόνια έχουν προσανατολιστεί στην ανάπτυξη ζωνών αντί της προστασίας.

Οι Στόχοι της Τουρκίας για το 2023

Οι ακτές είναι για την κυβέρνηση το φιλέτο από το οποίο µπορεί να αντλήσει έσοδα. Και όλες οι παραπάνω θεσµικές αλλαγές αποβλέπουν στην αξιοποίηση του φιλέτου αυτού. Το κυβερνόν Κόµµα της Δικαιοσύνης και της Ανάπτυξης (AKP) έχει το όραµα να κάνει µέχρι το 2023 την Τουρκία µία από τις δέκα ισχυρότερες οικονοµίες στον κόσµο. Οι Στόχοι για το 2023 έχουν ήδη πολλές δυσµενείς επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον και την κοινωνία. Ο Turhan Uslu, ερευνητής του Πανεπιστηµίου Gazi της Άγκυρας, επισηµαίνει ότι τα τελευταία 50 χρόνια 7.487χλµ των τουρκικών ακτών (90% του συνόλου των ακτών της χώρας) έχουν υπερδοµηθεί. Σύµφωνα µε ανακοινώσεις του Υπουργού Οικονοµικών το 2013, οι δηµόσιες εκτάσεις – οι περισσότερες από τις οποίες είναι αµµόλοφοι – είτε θα πουληθούν, είτε θα αναπτυχθούν µε κερδοφόρες κατασκευές στη γη. Αυτό σηµαίνει ότι αναµένεται να δούµε κι άλλες εγκαταστάσεις, όπως γήπεδα γκολφ, γήπεδα βόλεϊ, θερµοηλεκτρικούς σταθµούς, τουριστικές υποδοµές, ενεργειακούς αγωγούς, αεροδρόµια, εργοστάσια, ανθρακωρυχεία, δρόµους και αυτοκινητόδροµους. Το χειρότερο είναι ότι παράκτιες πόλεις όπως η Κωνσταντινούπολη συνεχίζουν να υποδέχονται µετανάστες που αναζητούν αστικές υποδοµές και ευκαιρίες εργασίας, προκαλώντας µεγάλη αναπτυξιακή πίεση στις παράκτιες ζώνες.

Ο ακτές είναι πολύτιµη πηγή ζωής για όλους και ιδιαίτερα σηµαντικές για τη φυσική και πολιτιστική µας κληρονοµιά. Μέσα σε µισό µόνο αιώνα η Τουρκία έχασε ένα µεγάλο µέρος αυτής της πηγής ζωής. Οι ακτές πρέπει να είναι υπό τη φροντίδα του δηµόσιου, και όχι στα χέρια ιδιωτικών εταιρειών που έχουν ως στόχο το κέρδος. Εάν δε συµβεί αυτό, τότε –σε αντίθεση µε το όραµα του AKP- είναι πολύ πιθανό η Τουρκία να γίνει µέχρι το 2023 µία από τις δέκα χώρες µε τις µεγαλύτερες περιβαλλοντικές καταστροφές και συγκρούσεις στον κόσµο.

Akgun ILHAN

Ακτιβίστρια για το δικαίωµα στο νερό / Τουρκία

Advertisements