Η ΣΚΟΤΕΙΝΗ ΠΛΕΥΡΑ ΤΩΝ ΖΩΟΛΟΓΙΚΩΝ ΚΗΠΩΝ

PHOTO-9Δυσάρεστη έκπληξη αποτέλεσε το γεγονός της “δολοφονίας” για κάποιους ή “ευθανασίας” για άλλους της µικρής αρσενικής καµηλοπάρδαλης µε το όνοµα Μάριους σε ζωολογικό κήπο της Δανίας. Σύµφωνα µε τους υπεύθυνους, το ζώο θανατώθηκε επειδή “τα γονίδιά του ήταν ικανοποιητικά εκπροσωπηµένα στον πληθυσµό του είδους του στους Ευρωπαϊκούς ζωολογικούς κήπους”. Η πρόθεση θανάτωσης του ζώου οδήγησε σε διαµαρτυρίες που όµως δεν κατάφεραν να ανατρέψουν τη θανάτωσή του και τον µετέπειτα τεµαχισµό του, γεγονός που αποτέλεσε δηµόσιο θέαµα ακόµη και για παιδιά. Το πρόσφατο συµβάν έφερε στην επιφάνεια πολλά θέµατα σχετικά µε τις πρακτικές των ζωολογικών κήπων αλλά και την ευθύνη από την πλευρά όσων αποδέχονται το ρόλο του ζώου – αντικειµένου.

Η πραγµατική εικόνα για τις πρακτικές αυτού του θεσµού διαφέρει πολύ από εκείνη που διαµορφώνουν οι επισκέπτες µέσα από ένα περίπατο στους χώρους ακόµη και των καλύτερων ζωολογικών κήπων της Ευρώπης. Για µεγάλο χρονικό διάστηµα ο κύριος σκοπός των ζωολογικών κήπων ήταν η έκθεση ζώων για την ψυχαγωγία του κοινού, µε την πάροδο του χρόνου όµως, προστέθηκαν η εκπαίδευση, η επιστηµονική έρευνα και η προστασία των ειδών. Σήµερα πλέον, οι τρείς τελευταίοι σκοποί αποτελούν το επιχείρηµα για να δικαιολογηθεί ο κύριος σκοπός που εξακολουθεί να είναι η ψυχαγωγία του κοινού. Κάτω από το µανδύα της έρευνας, εκπαίδευσης και “προστασίας” κρύβεται µια άλλη διάσταση. Αυτή της εµπορευµατοποίησης της ζωής χάριν του κέρδους. Οι ζωολογικοί κήποι είναι επιχειρήσεις και τα ζώα αποτελούν το εµπόρευµα. Ως επιχειρήσεις πρέπει να είναι κερδοφόρες. Καθοριστικό ρόλο για τα κέρδη αυτών των επιχειρήσεων έχει το κοινό.

Τα ζώα προέρχονται είτε από την ελεύθερη φύση µέσω ενός εµπορίου, η σκληρότητα του οποίου είναι παγκοσµίως γνωστή, είτε από προγράµµατα αναπαραγωγής σε συνεργασία µε άλλους ζωολογικούς κήπους. Τα ίδια προγράµµατα προσπαθώντας να λύσουν προβλήµατα ενδογαµίας επιβάλλουν λύσεις σαν αυτή της περίπτωσης του Μάριους για τον οποίο ευαισθητοποιήθηκε η διεθνής κοινότητα. Ο Μάριους αποτελούσε πλεόνασµα που θα δηµιουργούσε επιπρόσθετα προβλήµατα και έπρεπε να βρεθεί “λύση”. Βρέθηκε λοιπόν ένας τρόπος για να είναι χρήσιµος αφού η ίδια του η ζωή δεν είχε αυταξία. Είχε όµως το σώµα του το οποίο αποτέλεσε τελικά γεύµα για τα λιοντάρια. Η χρησιµότητα του ατόµου και όχι η αξία της ζωής είναι ο καθοριστικός παράγοντας που διέπει τη λειτουργία των ζωολογικών κήπων.

Η δηµόσια συζήτηση που ξεκίνησε µε αφορµή τη θανάτωση του ζώου εύκολα µας οδηγεί σε µια εφ’ όλης της ύλης συζήτηση ως προς τη χρήση ζώων για την ψυχαγωγία του κοινού και τις ευθύνες της πολιτείας και του κοινού για τον ίδιο το θεσµό.

Η ευθύνη της πολιτείας εναπόκειται στο νοµοθετικό της ρόλο και στην αποδοχή από την πλευρά της ενός πλαισίου λειτουργίας που διαιωνίζει το θεσµό της αιχµαλωσίας. Πέραν του νοµοθετικού και διοικητικού της έργου όµως, η πολιτεία επιτρέπει και τις “εκπαιδευτικές” επισκέψεις σχολείων που λαµβάνουν χώρα µε τη σύµφωνη γνώµη της και στέλνουν λανθασµένα µηνύµατα στα παιδιά.

Παράλληλα µε την πολιτεία, και το κοινό ευθύνεται σε µεγάλο βαθµό καθώς οι προτιµήσεις των επισκεπτών για χαριτωµένα, νεαρά, εξωτικά και σπάνια είδη διατηρούν το θεσµό και καθορίζουν ποιά ζώα θα ζήσουν. Ειδικότερα, τα νεογέννητα προσελκύουν επισκέπτες αλλά ταυτοχρόνως δηµιουργούν και πρόβληµα µειώνοντας τον αριθµό των ζώων που µπορεί να διατηρήσει ο κάθε ζωολογικός κήπος. Πολλά ζώα, ιδιαίτερα αρσενικά, αποτελούν πλεόνασµα και είναι καταδικασµένα να θανατωθούν από τη στιγµή της γέννησής τους. Ενώ τα νεαρά άτοµα προσελκύουν το ενδιαφέρον του κοινού, δεν συµβαίνει το ίδιο µε τα άλλα ζώα στο χώρο, αυτά που πωλούνται ή όσα θανατώνονται για διάφορους λόγους. Ίσως τελικά αυτό το άσχηµο γεγονός να αποτελέσει αφορµή να ενηµερωθούν οι πολίτες για τις πρακτικές των ζωολογικών κήπων σχετικά µε τα γέρικα, άρρωστα, ή ανεπιθύµητα ζώα, καθώς επίσης και για το παράνοµο και “νόµιµο” εµπόριο άγριας ζωής, την καταστροφή των βιοτόπων, τα προβλήµατα της αιχµαλωσίας, τις επιπτώσεις των αφύσικων συνθηκών διαβίωσης, τα αντιεκπαιδευτικά στοιχεία του θεσµού, κλπ.

Το περιστατικό στη Δανία, δίνει την αφορµή για µια σειρά από ηθικούς προβληµατισµούς αναφορικά µε:

– τη θεώρηση των ζώων ως αντικείµενα ψυχαγωγίας: οι επισκέψεις σε αυτούς τους χώρους καταστούν αυτές τις επιχειρήσεις κερδοφόρες και συµβάλλουν στη διατήρησή τους.

– τη συµβολή του τρόπου ζωής µας και των επιλογών µας, ακόµη και αυτών της διασκέδασης στη συνέχιση του θεσµού.

– την άµεση ανάγκη προστασίας των βιοτόπων των ζώων και του φυσικού περιβάλλοντος σε συνεργασία µε τις χώρες και τις τοπικές κοινότητες καθώς και τις οργανώσεις που ασχολούνται µε την προστασία της ελεύθερης ζωής.

– τις δυνατότητες που µας προσφέρει σήµερα η τεχνολογία και τις επιλογές για εµπειρίες και γνώση που ξεπερνούν κατά πολύ το θέαµα αιχµάλωτων ζώων σε ζωολογικούς κήπους. Οι δυνατότητες αυτές αξίζει να διερευνηθούν.

Η λειτουργία ζωολογικών πάρκων και η εµπορευµατοποίηση των ζώων, ο χρόνιος εγκλεισµός τους και οι αφύσικες συνθήκες διαβίωσης σε καθεστώς αιχµαλωσίας στέλνουν λανθασµένα µηνύµατα ιδιαίτερα στις νεαρές ηλικίες και προωθούν το εµπόριο της “άγριας ή ελεύθερης” ζωής. Στη σύγχρονη εποχή το ενδιαφέρον για τα ζώα δεν µπορεί να αποτελεί δικαιολογία για την επίσκεψη σε ζωολογικούς κήπους. Η δηµιουργία καταφυγίων και κέντρων περίθαλψης σε συνεργασία µε µη κυβερνητικές οργανώσεις αποτελεί την απάντηση για µια πιο ειλικρινή επαφή µε τη φύση που δεν εµπεριέχει βία και βλάβη προς τα ζώα.

Πρόσφατα, η Ελλάδα έκανε το πρώτο βήµα απαγορεύοντας τις παραστάσεις µε ζώα. Είναι καιρός να προχωρήσουµε στο επόµενο βήµα και να απορρίψουµε παρωχηµένες συνήθειες και θεσµούς, όπως τους ζωολογικούς κήπους, κάτι το οποίο δεν µπορεί να αφεθεί αποκλειστικά στην πολιτεία αλλά οι ίδιοι οι πολίτες πρέπει να αναλάβουν ένα πιο ενεργό ρόλο.

ΟΛΓΑ ΚΗΚΟΥ

Συντονίστρια Θεµατικής Οµάδας Δικαιωµάτων των Ζώων των Οικολόγων Πράσινων

Advertisements