Η µάχη για τους σπόρους (που δεν κερδήθηκε ακόµη)

PHOTO-3Η τελευταία χρονιά χαρακτηρίστηκε από σηµαντικές διεργασίες για το µέλλον των σπόρων στην Ευρώπη. Η πρόταση για την αναθεώρηση της νοµοθεσίας που κατατέθηκε από τη Κοµισιόν τον περασµένο Μάιο, ουσιαστικά αποτέλεσε µια προσπάθεια κατάφωρης αφαίρεσης θεµελιωδών δικαιωµάτων των αγροτών λειτουργώντας υπέρ µιας συγκεντρωτικής αγοράς που ουσιαστικά ευνοεί τις µεγάλες εταιρείες του χώρου, µε ολοφάνερες αρνητικές συνέπειες για την αγροτική βιοποικιλότητα και τους σπόρους ως δηµόσιο αγαθό. Οι αντιδράσεις οργανώσεων και πολιτών κατάφεραν να φέρουν το θέµα στο προσκήνιο απαιτώντας από τα θεσµικά όργανα της ΕΕ να έρθουν προ των πολιτικών ευθυνών τους. Τις πρώτες εβδοµάδες του 2014 επιτεύχθηκε το να καταψηφιστεί η πρόταση από τις αρµόδιες Επιτροπές Περιβάλλοντος και Γεωργίας, οδηγώντας έτσι την πρόταση προς καταψήφιση από την Ολοµέλεια της Ευρωβουλής και την επιστροφή προς αναθεώρηση στη Κοµισιόν. Η µάχη ωστόσο δεν έχει ακόµη κερδηθεί, µιας και η σποροβιοµηχανία µε αυξηµένες πιέσεις προς την Ευρωπαϊκή Ένωση προσπαθεί να επιβάλλει τα δικά της πρότυπα ως βάση για ολόκληρη την αγορά σπόρων και φυτών.

Το χρονικό – Οι αγρότες, τα κινήµατα για τα δικαιώµατα των σπόρων καθώς και οι εταιρείες ανέµεναν την πρόσφατη αναθεώρηση της Ευρωπαϊκής νοµοθεσίας για τους σπόρους από το 2008. Τα τελευταία χρόνια, το σχετικό νοµικό πλαίσιο της ΕΕ καθορίζεται από οδηγίες τις οποίες τα κράτη µέλη είχανε προσαρµόσει στην εθνική τους νοµοθεσία. Το ισχύον καθεστώς τέθηκε προς αναθεώρηση τον περασµένο Μάιο, όταν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατέθεσε την πρόταση της για ένα νέο επίσηµο κανονισµό που θα αντικαθιστούσε οποιονδήποτε προηγούµενο και θα κάλυπτε οτιδήποτε είχε να κάνει µε του σπόρους, από την παραγωγή και εµπορία µέχρι την ανταλλαγή τους. Ωστόσο, το αποτέλεσµα ήταν απογοητευτικό. Όπως συνέβαινε και µε τις προηγούµενες οδηγίες, διαφάνηκε πως η νέα πρόταση αγνοεί ευρέως τη διασφάλιση περιβαλλοντικής βιωσιµότητάς, δίνοντας βάρος αυστηρά στην παραγωγικότητα και οµοιοµορφία. Ταυτόχρονα, έδειχνε να µην λαµβάνει υπόψη την σοβαρή δουλειά αγροτών και οργανώσεων για την διατήρηση των τοπικών ποικιλιών, µε το να υπόκεινται σε γραφειοκρατικούς περιορισµούς και αγκυλώσεις. Προαπαιτούµενα όπως η µη δυνατότητα παρέκκλισης από την κεντρική νοµοθεσία, η υποχρεωτική εγγραφή σε καταλόγους και η (ακριβή) πιστοποίηση µέσω ελέγχων των ποικιλιών πριν εγγραφούν σε καταλόγους και βγουν στην αγορά θεωρούνται ότι θα αποτελέσουν τροχοπέδη για την χρήση της αγροτικής βιοποικιλότητας.

Λόµπι – Σε όλα αυτά, η επιρροή της βιοµηχανίας σπόρων ήταν επίσης παραπάνω από εµφανής. Η τελική µορφή της πρότασης για τον νέο κανονισµό υπήρξε πεδίο επιρροής µέσω της αποκλειστικής γνωµοδότησης από ειδικούς που σχετίζονταν µε το λόµπι των εταιρειών σπόρων και της βιοµηχανικής γεωργίας. Χαρακτηριστικό ήταν επίσης ότι ένα από τους κύριους εισηγητές τους νέου κανονισµού, ο S. Silvestris, φάνηκε να έχει άµεσες σχέσεις µε τον Ευρωπαϊκό λόµπι της Βιοµηχανίας σπόρων (ESA). Οι λόγοι βέβαια είναι προφανείς. Η εµπορία και διάθεση φυτογενετικού υλικού, από µια υπόθεση µικρών εταιριών και δηµόσιων προγραµµάτων που ήταν, έχει µεταλλαχθεί σε ένα βιοµηχανοποιηµένο κλάδο που κυριαρχείται από πολυεθνικές. Σήµερα 10 µόνο εταιρείες ελέγχουν σχεδόν τα 2/3 παγκόσµιας αγοράς, µε την Ευρωπαϊκή αγορά να κατέχει το 20% αυτής το οποίο λογαριάζεται σε ένα µερίδιο 6,8 δις ευρώ. Οι περισσότερες δε από τις εταιρείες, προέρχονται από τον τοµέα παραγωγής φυτοφαρµάκων ενώ έχουν πρωτοστατήσει στην ανάπτυξη των γενετικά τροποποιηµένων (γ.τ.) καλλιεργειών, που υποστηρίζουν την εντατική, βιοµηχανικού τύπου γεωργία και ευνοούν τον έλεγχο των φυτογενετικών πόρων µέσω της προώθησης των δικαιωµάτων πνευµατικής ιδιοκτησίας και των πατεντών.

Αντιδράσεις – Η δηµοσιοποίηση της πρότασης για τον νέο κανονισµό δηµιούργησε µια µεγάλη κινητοποίηση από πλευράς οργανώσεων του αγροτικού και της κοινωνίας των πολιτών η οποία εκφράστηκε µε την πίεση προς τα θεσµικά όργανα της ΕΕ και µέλη του Ευρωπαϊκού κοινοβουλίου. Ένας πανευρωπαϊκός συντονισµός αγροτικών και περιβαλλοντικών οργανώσεων, δίκτυα διατήρησης σπόρων, αγροτών και πολιτών κατάφεραν να εντοπίσουν τις αδυναµίες της νοµοθεσίας, να προτείνουν αλλαγές και να απαιτήσουν από τα θεσµικά όργανα και µέλη του Ευρωκοινοβουλίου να καταψηφίσουν την πρόταση αναθεώρησης. Τα αιτήµατα δεκάδων οργανώσεων εκφράστηκαν µέσα µια κοινή διακήρυξη που πραγµατοποιήθηκε στην Βιέννη τον περασµένο Νοέµβριο, µε την συµµετοχή των Ελληνικών οργανώσεων Αιγίλοπας και Πελίτι. Απαιτώντας την ευρεία δηµόσια διαβούλευση µε βάση τα δικαιώµατα των αγροτών και όχι τα συµφέροντα της αγοράς και βιοµηχανίας σπόρων.

Και τελευταίες εξελίξεις – Με το ξεκίνηµα του 2014 οι πιέσεις ενάντιας της πρότασης για τον νέο κανονισµό βρήκαν απήχηση. Μετά από διαβουλεύσεις, οι τροπολογίες για το κείµενο της πρότασης που είχαν κατατεθεί ξεπέρασαν τις 1400, ζητώντας ουσιαστικά την απόρριψη της. Η καταψήφιση της πρότασης επιτεύχθηκε τελικά µέσα από τις αποφάσεις των Επιτροπών Περιβάλλοντος στα τέλη Ιανουαρίου και Γεωργίας µόλις πριν µερικές µέρες, στα µέσα Φλεβάρη. Αυτό αποτέλεσε και µια νίκη και δικαίωση για το κίνηµα που αγωνίζεται για τα δικαιώµατα των σπόρων.

Τα πράγµα όµως δεν είναι τόσο απλά. Το επόµενο, σύνθετο, βήµα για την πλήρη απόρριψη της πρότασης του κανονισµού είναι το να επικυρωθεί από την Ολοµέλεια της βουλής και κατόπιν η απόφαση της να γίνει δεκτή από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Ωστόσο οι πληροφορίες λένε πως η Επιτροπή, καθώς και το Συµβούλιο Υπουργών Γεωργίας, δεν θα δεχτούν την απόρριψη της. Κάτι τέτοιο θα οδηγήσει στο να χρειαστεί µια δεύτερη απόρριψη από την Ολοµέλεια, και λογικά δεν θα µπορεί να πραγµατοποιηθεί πριν τις επόµενες Ευρωεκλογές.

Η καθυστέρηση αυτή καθιστά την απόρριψη του νέου κανονισµού ως ένα διακύβευµα για την επόµενη Ευρωβουλή ενώ δίνει πολύ χρόνο στο λόµπι της βιοµηχανίας σπόρων να πιέσει για την τελική αποδοχή του νέου κανονισµού, µε µερικές ίσως τροποποιήσεις. Η Επιτροπή δικαιολογεί την στάση της µιλώντας για ισοτιµία απέναντι στους κανονισµούς τους παιχνιδιού ώστε να µην ευνοείται κανένας. Η αγορά σπόρων όµως δεν είναι παιχνίδι, αλλά πόλεµος στον οποίο τα κριτήρια που προσπαθεί να θέσει ο νέος κανονισµός θα ευνοούν µόνο τις ισχυρότερες εταιρείες, εις βάρος της αγροτικής βιοποικιλότητας και εν τέλει της διατροφικής αυτάρκειας. Οι χιλιάδες καλλιεργητών και διατηρητών σπόρων, οι οποίοι διεκδικούν ενεργά µια άλλη µορφής γεωργίας καθώς και το δικαίωµα του να παραµείνει η παραγωγή σπόρων στα χέρια των αγροτών, όπως και να έχει, έδειξαν ότι δεν θα παραµείνουν αδρανείς.

ΒΑΣΙΛΗΣ ΓΚΙΣΑΚΗΣ, BiotechWatch.gr

Ενηµερωθείτε σχετικά: Aegilops.gr, BiotechWatch.gr, Peliti.gr, seed-sovereignty.org/

Advertisements