ας µην αρχίσουµε να µετράµε τα 150 δις

Προαπαιτούµενα της έρευνας για κοιτάσµατα-εξορύξεις πετρελαίου

PHOTO-32Mε πρόσφατες δηλώσεις του πρωθυπουργού της χώρας επανήλθε στην επικαιρότητα το ζήτηµα των προσδοκιών από την εξόρυξη υδρογονανθράκων. Ο κύριος Σαµαράς δήλωσε ότι τα έσοδα του δηµοσίου θα ανέλθουν στα 150 δις. Τα όποια έσοδα, αν και όταν υπάρξουν, δεν µπορεί προφανώς να υπολογιστούν τώρα, χωρίς σεβασµό σε κάποιους ελάχιστους χρόνους που προϋποθέτει η πολύπλοκη και πολυδιάστατη έρευνα που απαιτείται. Γι’ αυτό άλλωστε ακόµη και τα πιο αισιόδοξα µέλη της επιστηµονικής κοινότητας κρατούν αποστάσεις από καλοπροαίρετες ή κακοπροαίρετες απλουστεύσεις ως προς το χρόνο που θα απαιτηθεί για να ολοκληρωθεί ένας ευρύς αριθµός απαιτητικών µελετών, οι οποίες θα πρέπει να συνεκτιµηθούν στο πλαίσιο ενός πολυπαραµετρικού υπολογισµού κόστους-οφέλους.

Τα ΜΜΕ παρατήρησαν ότι το ποσό που ανέφερε ο πρωθυπουργός µετά ένα πρώτο κύκλο σεισµολογικής έρευνας (150 δις) συµπίπτει µε αυτό που ανέφερε υπουργός πριν τη σεισµολογική έρευνα. Τέτοιες συµπτώσεις µπορεί να τραυµατίσουν στην αφετηρία της την έρευνα για να παραχθούν και εκτιµηθούν δεδοµένα µε τρόπο κατά το δυνατόν αντικειµενικότερο.

Στο σηµείωµα αυτό αφήνουµε στην άκρη τα ζητήµατα που απασχολούν όσους δικαιολογηµένα εκτιµούν ότι θα χρειαστούν χρόνοι τάξης µεγέθους δεκαετιών και όχι ετών (πόσο µάλλον µηνών ή εβδοµάδων) πριν υπάρξουν ασφαλείς εκτιµήσεις για έσοδα από τυχόν εκµετάλλευση κοιτασµάτων. Θα εισάγουµε εδώ επιγραµµατικά σε κάποια άλλα ζητήµατα, εξίσου ενδεχοµένως σηµαντικά.

Το πρώτο από αυτά έχει να κάνει µε το εύρος και τη σύνθεση της έρευνας που θα απαιτηθεί. Ακόµη και τα πιο απλά θέµατα σε σχέση µε έρευνα για κοιτάσµατα και εξορύξεις πετρελαίου χρειάζονται ένα µικρό στρατό µηχανικών και επιστηµόνων από ένα δαίδαλο θετικών επιστηµών αλλά και επιστηµών της φύσης (π.χ. βιολογία θαλάσσιων οικοσυστηµάτων) µαζί µε έναν αντίστοιχο στρατό από οικονοµολόγους διαφόρων ειδικοτήτων, πολιτικούς επιστήµονες και δικηγόρους µε απαιτητικές εξειδικεύσεις. Και προφανώς θα απαιτηθεί και η έρευνα ειδικών σε διεπιστηµονικά πεδία που στέκονται στην διεπιφάνεια των παραπάνω πεδίων, ώστε να µεταφράζονται τα επιστηµονικά-τεχνικά διακυβεύµατα σε ένα λεξιλόγιο κατανοητό από τους πολίτες της χώρας, που είναι και αυτοί που θα πρέπει να αποφασίσουν. Μπορεί να µην χρειάστηκαν όλα τα παραπάνω στη Νιγηρία, κρίθηκαν όµως απαραίτητα στη Νορβηγία.

Ας αναφερθούµε ενδεικτικά σε µια κατηγορία επιστηµονικής έρευνας που θεωρείται πλέον αυτονόητη διεθνώς σε αντίστοιχα εγχειρήµατα, αυτή που στοχεύει στην εκτίµηση των εµπλεκόµενων διακινδυνεύσεων από µεγάλης κλίµακας τεχνικές υποδοµές (όπως είναι οι πλατφόρµες εξόρυξης και τα συνοδευτικά έργα). Όπως έχει επισηµάνει ο διακεκριµένος αµερικανός καθηγητής Charles Perrow (Πανεπιστήµιο Γιέιλ), η εκµετάλλευση του πετρελαίου απαιτεί πολύπλοκα τεχνικά συστήµατα, µε πολλές ανατροφοδοσίες και συναφείς βρόγχους, που αντιστοιχούν σε διατάξεις που είναι εγγενώς επιρρεπείς σε καταστροφικά ατυχήµατα µεγάλης κλίµακας. Ειδικά όταν οι χρόνοι και τα κόστη συµπιέζονται λόγω τυχόν κρίσης, πόσο µάλλον όταν εµπλέκονται αξιόλογες φυσικές προκλήσεις (π.χ. αξιόλογα βάθη).

Έχοντας µελετήσει τις διάφορες πολιτικές αποφυγής κινδύνων από τέτοια ατυχήµατα, ο ευρωπαίος συνάδελφός του Wiebe Bijker (Πανεπιστήµιο Μάαστριχτ) εστιάζεται στην αναγκαιότητα συµµετοχής της κοινωνίας σε όλα τα στάδια της έρευνας. Όχι µόνο στην εκ των υστέρων αξιολόγησή της.  Έτσι ώστε η ασφάλεια µιας µεγάλης τεχνικής υποδοµής να είναι υπόθεση ενός σχεδίου που παράχθηκε µε την ενεργό και διαρκή συµµετοχή ενηµερωµένων πολιτών, οι οποίοι συµµετέχουν εξαρχής στην αξιολόγηση των κινδύνων και στο σχέδιο περιορισµού τους.

Ακόµη και τα πιο απλά ζητήµατα για έρευνα σχετική µε κοιτάσµατα και εξορύξεις απαιτούν ανεπτυγµένη και διάχυτη ειδική γνώση, καθώς και κρίση µε βάση τη µέγιστη δηµοκρατική συµµετοχή. Ας πάρουµε το ζήτηµα του µοντέλου που θα πρέπει να αξιοποιηθεί ως βάση των υπολογισµών αξιοποίησης κοιτασµάτων στην Ελλάδα. Προφανώς δεν υπάρχει κανένα έτοιµο µοντέλο. Ακόµη και αυτό που προωθείται ως οικείο µπορεί να αποδειχθεί δυσάρεστα απρόσιτο. Η φύση και η κοινωνία της Νορβηγίας απέχει αρκετά από αυτή της Ελλάδας.

Η τεχνολογία, ειδικά η πολυπλοκότερη, δεν µεταφέρεται απλά από ένα φυσικό-κοινωνικό πλαίσιο σε άλλο. Χιλιάδες άρθρα ειδικών στην τεχνολογική, επιστηµονική, ερευνητική, βιοµηχανική, καινοτοµική (κτλ) πολιτική των τελευταίων δεκαετιών δεν αποδέχονται το αυτόµατο ‘technology transfer’. Κάθε τεχνολογία απαιτεί µια ενορχηστρωµένη και πολυδιάστατη προσπάθεια για να τροποποιηθεί ώστε να προσαρµοσθεί σε τοπικές ιδιαιτερότητες. Και χρειάζεται συστηµατική προσπάθεια, επί µακρόν, ώστε να µπορεί να υποστηριχθεί τοπικά από την ανάπτυξη ενός πλήθους κοινοτήτων εργαζοµένων µε ειδικές δεξιότητες και γνώσεις. Εκτός αν µας ενδιαφέρει κάποιο από τα γνωστά αποικιοκρατικά πλαίσιο µεταφοράς τεχνολογίας, για να αρπαχτούν πολύτιµοι πόροι ενώ µε την ακατάλληλη τεχνολογία θα λεηλατηθεί το περιβάλλον και η κοινωνία.

Η έρευνα, ως γνωστόν, κοστίζει. Κοστίζει τόσο πολύ που η Ελλάδα δεν έχει εδώ και δεκαετίες βρει τον τρόπο να ξεφύγει από τον πάτο του καταλόγου των ευρωπαϊκών χωρών ως προς τα κονδύλια που διατίθενται για την έρευνα (δηµόσια ή ιδιωτικά). Με την κρίση έπεσε ακόµη πιο χαµηλά. Γι’ αυτό και µια  µονοδιάστατη έρευνα µεγάλης κλίµακας µπορεί να υποθηκεύσει γενιές ερευνητών σε εσφαλµένες στοχεύσεις και δεσµεύσεις. Η σοβαρή έρευνα για κοιτάσµατα πετρελαίου και ενδεχόµενη αξιοποίησή τους θα κοστίσει πολύ. Πρέπει λοιπόν να εκτιµηθούν έγκαιρα και προσεκτικά οι εναλλακτικές δυνατότητες ως προς την έρευνα στα ενεργειακά και να ιεραρχηθούν σωστά οι πραγµατικές προτεραιότητες. Και µόνο η απόφαση για την υλοποίηση ενός εκτεταµένου προγράµµατος ερευνών για υδρογονάνθρακες (πρόγραµµα αµφίβολου αποτελέσµατος και σε κάθε περίπτωση µακροχρόνιου προσανατολισµού), µπορεί να καταλήξει ταχύτατα σε αναντίστρεπτη δέσµευση αξιολογότατων πόρων που δεν περισσεύουν, πόρων που θα µπορούσαν να διατεθούν σε καταλληλότερη (και αµεσότερα ανταποδοτική) κοινωνικά και περιβαλλοντικά έρευνα (π.χ. κατάλληλης κλίµακας ΑΠΕ, ανάπτυξη προγραµµάτων ενεργειακής εξοικονόµησης σε κτίρια και µεταφορές, ηλεκτρικά οχήµατα µε βάση συσσωρευτές από ΑΠΕ). Οι ειδικοί σε τεχνολογική πολιτική  έχουν καταγράψει αµέτρητα παραδείγµατα εγκλωβισµού αξιόλογων δηµόσιων πόρων για έρευνα σε µια επιλογή που δεν ήταν η βέλτιστη.

Ας κλείσουµε την εισαγωγή αυτή διευκρινίζοντας ότι το ζήτηµα δεν είναι µόνο στενά οικονοµικό. Όπως επιµένει ο καθηγητής Terry Lynn Karl (Πανεπιστήµιο Στάνφορντ), όταν µια κοινωνία προσανατολίζεται στην προσµονή εισοδήµατος από το πετρέλαιο τείνει να παρακµάσει η δηµιουργικότητά της σε πολλά κρίσιµα πεδία. Το ιδεολογικό κεφάλαιο που επενδύεται στην προώθηση της έρευνας για πετρέλαιο µπορεί από µόνο του να αποδειχθεί ικανό στο να εγκλωβίσει µια κοινωνία στο χειρότερο (πόσο µάλλον µια κοινωνία σε ακραία κρίση). Έτσι ώστε να καταστεί εκ των υστέρων µονόδροµος αυτό στην αρχή δεν ήταν ούτε το µοναδικό αλλά ούτε και το καλύτερο.

ΤΕΛΗΣ ΤΥΜΠΑΣ

Αναπληρωτής Καθηγητής Πανεπιστηµίου Αθηνών, µέλος της Γραµµατείας του Τµήµατος Ενέργειας ΣΥΡΙΖΑ

Advertisements

One thought on “ας µην αρχίσουµε να µετράµε τα 150 δις

Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.