«ΓΑΛΑΖΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗ» και ΠΡΑΣΙΝΑ ΑΛΟΓΑΚΙΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ

PHOTO-17Η στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη θάλασσα και τις ακτές, που παρουσιάστηκε πρόσφατα (Σεπτέµβρης 2012), ονοµάστηκε «Γαλάζια Ανάπτυξη».  Έτσι, πλέον, εκτός από τη βιώσιµη και την πράσινη ανάπτυξη, προστέθηκε άλλο ένα χρώµα στην γκάµα των επιλογών µας. Όλοι οι επιθετικοί προσδιορισµοί της ανάπτυξης έχουν περιεχόµενο και πάντα συµπεριλαµβάνουν, εκτός από την οικονοµία, την κοινωνία και το περιβάλλον. Δυστυχώς όµως, πλέον γνωρίζουµε πολύ καλά ότι οι όροι αυτοί συνειδητά αλλοιώνονται και χάνουν το νόηµά τους, µιας και η έννοια της ανάπτυξης δεν είναι ουδέτερη, ούτε αυτοδίκαια συνδεδεµένη µε το κοινωνικό καλό.

Όπως αναφέρει η σχετική ανακοίνωση, µια σειρά από στοιχεία (τεχνολογική πρόοδος, πεπερασµένοι πόροι –γη και γλυκό νερό–, η κλιµατική αλλαγή και η ανάγκη µείωσης των εκποµπών) «δηµιούργησαν ευνοϊκές συνθήκες για µια γαλάζια ανάπτυξη –µια πρωτοβουλία για εκµετάλλευση του αναξιοποίητου δυναµικού των ωκεανών, των θαλασσών και των ακτών της Ευρώπης µε σκοπό τη δηµιουργία θέσεων εργασίας και την ανάπτυξη». Οι ωκεανοί καλύπτουν το 71% της επιφάνειας του πλανήτη, άρα δεν µπορεί να µείνει αναξιοποίητος ο πλούτος που κρύβουν. Και συνεχίζει η σχετική ανακοίνωση: «Τα νοµοθετικά µέτρα που αποσκοπούν στο να καθησυχάσουν τους επενδυτές ότι δεν θα υπάρξουν απρόβλεπτες καθυστερήσεις στις διαδικασίες σχεδιασµού ή στις συνδέσεις υποδοµής µπορεί να προσφέρουν στις επενδύσεις τόση ώθηση όση και η οικονοµική στήριξη».

Έτσι και η Γαλάζια Ανάπτυξη κινείται στην ίδια λογική που διέπει πλέον όλες τις πολιτικές της ΕΕ, θέτοντας ως στόχο την αξιοποίηση των «αναξιοποίητων» θαλάσσιων φυσικών πόρων, την «ανάπτυξη» και την εξασφάλιση «καλού επενδυτικού κλίµατος», περιλαµβάνοντας βέβαια, τουλάχιστον στα λόγια, την προστασία του περιβάλλοντος και την ευηµερία της κοινωνίας των πολιτών. Ως απώτερος στόχος αναφέρεται φυσικά η δηµιουργία θέσεων εργασίας και η έξοδος από την κρίση…

Στην Ελλάδα η συζήτηση στην πραγµατικότητα ξεκινά τώρα, µιας και η προώθηση της Γαλάζιας Ανάπτυξης έχει αναδειχθεί σε σηµαία του υπουργείου Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιµατικής Αλλαγής στη διάρκεια της Ελληνικής Προεδρίας.

Επιπρόσθετα, καθώς αντιπροσωπεύει τη θαλάσσια διάσταση της στρατηγικής «Ευρώπη 2020», καλύπτει όλους τους τοµείς, συµπεριλαµβανοµένης της εκπαίδευσης και της κατάρτισης, και θα συµβάλλει στον «καλύτερο εντοπισµό των αναγκών της αγοράς όσον αφορά τις δεξιότητες και το εργατικό δυναµικό». Η έρευνα και η εκπαίδευση λοιπόν στην υπηρεσία των αγορών.

Τέλος, σε αυτό το επίπεδο, θα πρέπει να σηµειώσουµε και το σχέδιο δράσης: «ευρωπαϊκός χώρος θαλάσσιων µεταφορών χωρίς σύνορα». Σχέδιο που αναφέρεται βέβαια στη «Γαλάζια Ζώνη» ελεύθερης θαλάσσιας κυκλοφορίας εντός και εκτός της Ευρώπης», για την ελεύθερη µετακίνηση εµπορευµάτων. Οι άνθρωποι θα εξακολουθήσουν να πνίγονται στις Λαµπεντούζες και τα Φαρµακονήσια.

Ακόµα όµως και αν επικεντρωθούµε στα περιβαλλοντικά ζητήµατα, µεγάλες ευρωπαϊκές περιβαλλοντικές Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις (πΜΚΟ ) έχουν ήδη καταθέσει τις ενστάσεις τους ως προς τα όρια που θα πρέπει να έχει η «Γαλάζια Ανάπτυξη». Τα κεντρικά ζητήµατα που αναδεικνύονται σε αυτή τη φάση βάσει της σχετικής ανακοίνωσης της ΕΕ, χωρίς να αποκλείεται να προστεθούν και άλλα, αφορούν τη γαλάζια ενέργεια, το θαλάσσιο, παράκτιο τουρισµό και εκείνον µε κρουαζιερόπλοια, τη γαλάζια βιοτεχνολογία, τους θαλάσσιους ορυκτούς πόρους και τις υδατοκαλλιέργειες.

Και σε όλα αυτά, συνολικά, αλλά και εξειδικευµένα, αναδεικνύονται µια σειρά από ανοιχτά ζητήµατα. Όπως σηµειώνουν οι πΜΚΟ, τα θαλάσσια οικοσυστήµατα ήδη υφίστανται υπερεκµετάλλευση, οπότε και η όποια ανάπτυξη θα πρέπει να υπόκειται στην Οδηγία Πλαίσιο για τη Θαλάσσια Στρατηγική. Η αρχή της πρόληψης, προσθέτουν, θα πρέπει να διέπει όλους τους τοµείς, αποφεύγοντας την υπερ-συσσώρευση δραστηριοτήτων, µιας και οι θαλάσσιοι πόροι είναι επίσης πεπερασµένοι, ενώ ο κίνδυνος να προκληθούν ανεπανόρθωτες βλάβες στα οικοσυστήµατα είναι υπαρκτός παρά την όποια εξέλιξη της τεχνολογίας (π.χ. εξορύξεις ορυκτών σε µεγάλα βάθη). Επισηµαίνουν επίσης ότι δεν θα πρέπει να επικεντρωθεί στην ανάπτυξη για την ανάπτυξη, αλλά οι οικονοµικές δραστηριότητες που θα αναπτυχθούν να ανταποκρίνονται στις ανάγκες των σηµερινών και µελλοντικών γενεών και να παράγουν ευηµερία για την κοινωνία. Ταυτόχρονα, απαιτούν όλες οι αναπτυξιακές δραστηριότητες να λαµβάνουν υπόψη το θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασµό, τις προστατευόµενες περιοχές και να µην υπάρξουν επιδοτήσεις σε επιβλαβείς για το περιβάλλον επενδύσεις. Τονίζουν ακόµα ότι για τους πέντε αναπτυξιακούς τοµείς που αναλύονται στην ανακοίνωση, το µέγεθος των πιθανών περιβαλλοντικών επιπτώσεων (και κατ’ επέκταση οικονοµικών και κοινωνικών) είναι εξαιρετικά αβέβαιο και εν µέρει άγνωστο.

Και δεν είναι µόνο οι περιβαλλοντικές οργανώσεις. Ακόµα και ο Ευρωπαϊκός Οργανισµός Περιβάλλοντος κρούει τον κώδωνα του κινδύνου. Όπως σηµειώνει, οι θαλάσσιες µεταφορές, η αλιεία, οι υπεράκτιες εξορύξεις και ο τουρισµός, έχουν σωρευτικές επιπτώσεις στο θαλάσσιο περιβάλλον. Η έκδοση του ΕΟΠ υπογραµµίζει ότι τα ευάλωτα θαλάσσια οικοσυστήµατα της Ευρώπης ενδέχεται να υποστούν ανεπανόρθωτες βλάβες εάν παραµείνουµε στον ίδιο δρόµο της χωρίς όρια εκµετάλλευσης.

Είναι σαφής λοιπόν ο προσανατολισµός και αυτής της στρατηγικής της ΕΕ. Η κρίση αποτελεί και σε αυτόν τον τοµέα το πρόσχηµα για να ενταθεί ακόµα περισσότερο η εκµετάλλευση (ή αξιοποίηση, αν προτιµάτε κάτι πιο εξευγενισµένο) του φυσικού κεφαλαίου που και πεπερασµένο είναι και ήδη πολύ επιβαρυµένο. Η όποια αναπτυξιακή στρατηγική θα πρέπει να απαντά πρώτα και πάνω από όλα στο ερώτηµα: ανάπτυξη για ποιους και µε τι κόστος;

ΕΡΜΙΟΝΗ ΦΡΕΖΟΥΛΗ

MSc Διαχείρισης Ενέργειας και Προστασίας Περιβάλλοντος,
µέλος «Χιακής Συµπολιτείας»

Advertisements