νέο Ρυθμιστικό Σχέδιο Θεσσαλονίκης: σε συνθήκες μνημονίου

PHOTO-2Σύντομο ιστορικό για το ΡΣΘ

Το «Ρυθμιστικό Σχέδιο και Πρόγραμμα Προστασίας Περιβάλλοντος της Ευρύτερης Περιοχής Θεσσαλονίκης» θεσμοθετήθηκε με το Νόμο 1561/1985 και με τον ίδιο νόμο συστάθηκε ο Οργανισμός Θεσσαλονίκης (ΟΡΘΕ), ο οποίος εποπτεύεται από το ΥΠΕΧΩΔΕ, για την παρακολούθηση και εφαρμογή του Ρ.Σ.Θ.

Ο Νόμος 1561/1985 υπήρξε για την εποχή του προωθημένος, θέτοντας στον πυρήνα των επιδιώξεων του το περιβάλλον και την κοινωνική συνοχή.

Αρκετά χρόνια μετά από τη θεσμοθέτηση του ΡΣΘ, η δυναμική της μητροπολιτικής Θεσσαλονίκης έχε υπερβεί κατά πολύ τα όρια του ΡΣΘ τα δεδομένα έχουν διαφοροποιηθεί στο διεθνές περιβάλλον και στην άμεση γεωγραφική περιοχή. Ο ρόλος της πόλης στην Κ. Μακεδονία – ενδοχώρα διαφοροποιείται, παρατηρείται εξάντληση δυνατοτήτων νέων χρήσεων στην κεντρική περιοχή και επέκταση λειτουργιών της πόλης στην περιφέρειά της ενώ συγχρόνως προκύπτει η αναγκαιότητα αντιμετώπισης των αποδεκτών ως σύνολο.

Κατά συνέπεια η επικαιροποίηση και διεύρυνση των ορίων της περιοχής εφαρμογής του ΡΣΘ κρίνεται αναγκαία.

Έτσι το 2003 αποφασίζεται (απόφαση ΥΠΕΧΩΔΕ) η ένταξη και χρηματοδότηση της μελέτης «Επικαιροποίηση του Ρυθμιστικού Σχεδίου και Προγράμματος Προστασίας Περιβάλλοντος Θεσσαλονίκης» .

Η μελέτη ολοκληρώθηκε και παραδόθηκε στον ΟΡΘΕ τον Οκτώβρη του 2009.

Τελικά μετά από Διαβούλευση (για την οποία δεν δόθηκε ο απαραίτητος χρόνος αλλά ούτε η απαραίτητη τεκμηρίωση, με παροχή στοιχείων της μελέτης, για την ανάπτυξη ενός ουσιαστικού διαλόγου) προκρίθηκε από το ΥΠΕΧΩΔΕ ένα σενάριο για τα νέα γεωγραφικά όρια του επικαιροποιημένου Ρυθμιστικού Σχεδίου Θεσσαλονίκης (ΡΣΘ), που να είναι ολόκληροι οι Νομοί Θεσσαλονίκης – Χαλκιδικής – Κιλκίς και όμοροι δήμοι των Νομών Πέλλας (Δήμος Πέλλας), Ημαθίας (Δήμος Αλεξάνδρειας) και Πιερίας (Δήμοι Κολινδρού και Πύδνας).

Αποτίμηση λειτουργίας ΟΡΘΕ

Πριν από την εκπόνηση οποιουδήποτε προγράμματος-σχεδιασμού για την πόλη και την Ε.Π.Θ., θα έπρεπε να έχει γίνει αποτίμηση του έργου του ΟΡΘΕ, προκειμένου να εντοπισθούν τα αίτια της αστοχίας στην επίτευξη των στόχων του Ρυθμιστικού και να τεθούν νέες βάσεις. Μόνο ένας ανοιχτός διάλογος επ΄ αυτής της αστοχίας, θα μπορούσε να εγγυηθεί την παραμικρή θετική συμβολή, στην επίλυση των χωροταξικών, πολεοδομικών και περιβαλλοντικών προβλημάτων, του νέου υπό επικαιροποίηση Ρ.Σ.

Ο ΟΡΘΕ έχει να επιδείξει πολύ σοβαρό μελετητικό και ερευνητικό έργο, το οποίο εν τούτοις είναι μικρό μόνο μέρος του ρόλου που είχε προδιαγράψει ο ιδρυτικός του νόμος.

Με βασική αιτία την έλλειψη πολιτικής βούλησης διαπιστώνουμε ότι: α) ο εκάστοτε σχεδιασμός ουδέποτε θεσμοθετήθηκε, β) ο συντονιστικός ρόλος του δεν υλοποιήθηκε, γ) ο αποφασιστικός του ρόλος υπονομεύθηκε, με υποβάθμισή του στην έκφραση απλής – αντί σύμφωνης – γνώμης, δ) η συμμετοχή των φορέων και των πολιτών ουσιαστικά αναιρέθηκε, αφ’ ενός με την κατάργηση του Συμβουλίου και αφ’ ετέρου με την απονεύρωση ή και αναίρεση των διαδικασιών που προέβλεπε ο Ν. 1650/8 με τις Κ.Υ.Α. – αλλά και τον Ν. 3010/2000 – που ακολούθησαν π.χ. στο θεσμό της περιβαλλοντικής αδειοδότησης κ.ά.,ε) ως εκ των παραπάνω, οι στόχοι που έθετε ο νόμος κατά βάση δεν υλοποιήθηκαν, πλην αποσπασματικών παρεμβάσεων σε εθελοντική βάση ή βάσει ευρύτερου εθνικού σχεδιασμού.

Καθοριστικοί παράγοντες για την υστέρηση υλοποίησης των στόχων του Ρ.Σ. είναι:

• Η έλλειψη πολιτικής βούλησης από όλες τις κυβερνήσεις για συνολικό σχεδιασμό αλλά και για την υλοποίηση έργων και δράσεων που προέκυπταν από το μελετητικό έργο του ΟΡΘΕ. Είναι προφανές ότι για τη μορφή που είχε η ανάπτυξη στη χώρα μας μέχρι σήμερα- ο σχεδιασμός που σημαίνει διαδικασία λήψης αποφάσεων για να επιτευχθούν επιθυμητοί στόχοι και αφορά πολιτικές θέσεις, οικονομικό προγραμματισμό και χωροταξική θεώρηση- δεν ήταν επιθυμητός.

• Η μη ύπαρξη κατάλληλων δομών και διαδικασιών (θεσμικό και διοικητικό πλαίσιο), αυτοδιοικούμενα και ισχυρά περιφερειακά όργανα, διάθεση των απαιτούμενων πόρων και βελτίωση του διοικητικού σχήματος. Επίσης η έλλειψη προβλέψεων προσαρμογής του εθνικού νομοθετικού πλαισίου και η εναρμόνισή του με την περιοχή ευθύνης του ΟΡΘΕ.

• H κατάργηση του Συμβούλιο Ρυθμιστικού που είχε την αρμοδιότητα να συντονίζει το πρόγραμμα υπηρεσιών και φορέων, αφαιρεί την πολιτική-κοινωνική νομιμοποίηση για τον ουσιαστικό ρόλο του συντονιστή από τον ΟΡΘΕ, ο οποίος προέκυπτε από το μοντέλο λειτουργίας του Συμβουλίου Ρυθμιστικού. Στο Διοικητικό αυτό μοντέλο όλες οι υπηρεσίες και φορείς εκπροσωπούνταν με συμμετοχική διαδικασία (25μελές). Είχε θεσμοθετηθεί να κάνει 5ετες πρόγραμμα και σχεδιασμό σε όλα τα επίπεδα και από όλους τους φορείς. Αν λειτουργούσε το Σ. Ρ. και δεν είχε καταργηθεί, πιθανότατα η πόλη θα ήταν αλλιώς.

• Η διορισμένη από τον Υπουργό Διοίκηση, η οποία όχι μόνο δεν είναι βέβαιο κάθε φορά ότι πληρεί τις προϋποθέσεις για να ασκήσει το ρόλο της, αλλά έχει και τις σχετικές εξαρτήσεις.

• H αντιπαλότητα των φορέων της πόλης, η οποία συστηματικά καλλιεργήθηκε και τροφοδοτήθηκε από μικροπολιτικές σκοπιμότητες αλλά και την ανεπάρκεια και ανικανότητα τους και είχε σαν αποτέλεσμα την αδράνεια και τη μη διεκδίκηση (στην Διοίκηση-ΕΕ του ΟΡΘΕ συμμετείχαν εκπρόσωποι του Δήμου Θεσσαλονίκης, της ΤΕΔΚ και της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Θεσσαλονίκης)

Παρατηρήσεις επί του ΡΣΘ

Το προς διαβούλευση κείμενο για το επικαιροποιημένο Ρ.Σ.Θ., δεν είναι τεχνικό αλλά πολιτικό κείμενο. Αντιλαμβανόμαστε ότι, λόγω του επιπέδου σχεδιασμού, ένα Ρυθμιστικό Σχέδιο είναι ένα κείμενο γενικών αρχών και κατευθύνσεων και οι όποιες δράσεις απαιτούν εξειδίκευση με συγκεκριμένες μελέτες, παρόλα αυτά θα έπρεπε να υπάρχει η πολιτική θέση-δέσμευση του ΥΠΕΚΑ, ώστε να εξασφαλίζονται οι όροι και οι προϋποθέσεις (χρονοδιαγράμματα, χρηματοδότηση) καθώς και τα εργαλεία βάσει των οποίων θα επιτευχθούν οι στόχοι του Ρ.Σ.

Σημειωτέον ότι ενώ το Ρ.Σ. αφορά, σύμφωνα με τα όρια που προέκυψαν από τη διαβούλευση, έξη νομούς υπάρχει ελάχιστη αναφορά σε αυτούς και καμία συνάρθρωσή τους με τη Θεσσαλονίκη.

Απαιτείται σαφής τοποθέτηση από το ΥΠΕΚΑ και την κυβέρνηση για το ποιος ακριβώς είναι ο σχεδιασμός για τη πόλη και την ευρύτερη περιοχή.

Επικαιροποίηση στόχων και πολιτικών

Η μελέτη εκπονήθηκε το διάστημα πριν το 2009 και άρα δεν έχει ενσωματώσει τα νέα δεδομένα που έχουν προκύψει έκτοτε σε όλα τα επίπεδα δηλ. Οικονομικό, Κοινωνικό και Αναπτυξιακό – Περιβαλλοντικό. Δεν έχει ενσωματώσει το νέο διοικητικό χάρτη με βάση τον Καλλικράτη και άρα τα όρια της περιοχής ευθύνης του ν. ΡΣΘ δεν συμβαδίζουν με τη νέα διοικητική δομή.

Εκτός αυτού από την ημέρα παράδοσης της μελέτης έχει διαφοροποιηθεί σε πολλά σημεία το θεσμικό πλαίσιο για διάφορα θέματα με νομοθετικές παρεμβάσεις στην Βουλή ή στο ευρωπαϊκό γίγνεσθαι. Αυτό ισχύει σε μεγάλο βαθμό για τα θέματα του περιβάλλοντος π.χ. έχει προκύψει νέο θεσμικό πλαίσιο για τα ζητήματα της κλιματικής αλλαγής, των πλημμυρών, της βιοποικιλότητας, των εδαφών κ.α. Αυτά τα θέματα δεν έχουν αξιολογηθεί κατά πόσο και τι επηρεάζουν από τις κατευθύνσεις, τους στόχους και τις πολιτικές του νέου ΡΣΘ.

Το τελικό κείμενο της διαβούλευσης, που αποτελεί πρόταση σχεδίου νόμου θα έπρεπε να τύχει της ανάλογης επικαιροποίησης.

Οριστικοποίηση – θεσμοθέτηση μοντέλου ΟΡΘΕ

Θέση μας είναι ότι είναι αδήριτη ανάγκη να υπάρχει αιρετή διοικητική βαθμίδα από την οποία λαμβάνονται οι αποφάσεις για ολόκληρο το αστικό συγκρότημα μιας μητροπολιτικής περιοχής καθόσον απαιτείται μια ενιαία και σφαιρική αντιμετώπιση ιδιαίτερα στους τομείς:

• Οικονομικής Ανάπτυξης

• Χωρικού Σχεδιασμού

• Κοινωνικής Πολιτικής

• Περιβάλλοντος

• Μεταφορών

• Πολιτικής Προστασίας και Ασφάλειας

Ο Οργανισμός Ρυθμιστικού αποτελεί εποπτευόμενο φορέα του ΥΠΕΚΑ και άρα της Κεντρικής Διοίκησης. Υπάρχει ζήτημα επικάλυψης ή άλλως ξεκαθαρίσματος αρμοδιοτήτων σε σχέση με τη νέα διοικητική δομή της χώρας. Για παράδειγμα τι κάνει η ΠΚΜ, τι κάνει η Αποκεντρωμένη, τι κάνει η Μητροπολιτική Ενότητα και τι κάνει ο ΟΡΘΕ.

Επίσης ενώ περιγράφονται στο υφιστάμενο μετά Καλλικράτη θεσμικό πλαίσιο κάποιες αρμοδιότητες ανάλογες για υπηρεσίες της Αιρετής και Κρατικής Περιφέρειας αλλά και της Γεν. Γραμματείας Μακεδονίας –Θράκης του Υπ. Περιφερειακής Ανάπτυξης δεν είναι γνωστός ο ρόλος του ΟΡΘΕ και η σχέση του με τους άλλους φορείς-επίπεδα Διοίκησης.

Ένα άλλο θέμα που δεν διευκρινίζεται είναι το εύρος, η ένταση και η γεωγραφική διάσταση των αρμοδιοτήτων του ΟΡΘΕ δηλ. ποιες αρμοδιότητες και που τις ασκεί, δηλ. σε όλη την περιοχή εφαρμογής του νέου ΡΣΘ ασκεί με τον ίδιο τρόπο τις ίδιες αρμοδιότητες ή θα υπάρξουν διαφοροποιήσεις στην άσκηση αυτή θεματικές ή γεωγραφικές.

Με βάση και τα όσα επισημάναμε στην αποτίμηση λειτουργίας του ΟΡΘΕ, εκτιμούμε ότι χωρίς τις απαραίτητες δομικές αλλαγές στο θεσμικό και διοικητικό πλαίσιο, δε φαίνεται ρεαλιστικό ότι ο Οργανισμός θα είναι σε θέση να λειτουργεί αποτελεσματικά. Πόσο μάλλον να αξιοποιήσει την πρόταση για διεύρυνση των ορίων ευθύνης του.

Οριστικοποίηση ορίων περιοχής ευθύνης

Επειδή τα όρια, η δομή και οι αρμοδιότητες του Ρ.Σ. αποτελούν ένα αλληλοεξαρτώμενο σύνολο, παρόλο που η διαβούλευση για τα όρια ολοκληρώθηκε στο α΄ στάδιο της μελέτης, θα πρέπει σαφώς να επανεξετασθούν, προκειμένου να μην επαναληφθούν οι στρεβλώσεις των προηγούμενων χρόνων και να υπάρξει εγγύηση για την ανάπτυξη της περιοχής σύμφωνη με τις σύγχρονες αρχές της αειφορίας.

Θεωρούμε ότι οποιαδήποτε συζήτηση για τα όρια ευθύνης του Ρ.Σ. θα πρέπει να συσχετισθεί με ένα νέο θεσμικό πλαίσιο που να προάγει την ουσιαστική αποκέντρωση, τον σχεδιασμό όχι σαν τεχνοκρατική-γραφειοκρατική διαδικασία αλλά με κοινωνική συμμετοχή, διαφάνεια και έλεγχο για την ικανοποίηση των κοινωνικών αναγκών.

Το Ρυθμιστικό σχέδιο στην εποχή του μνημονίου

Τα παραπάνω αποτελούν το σημαντικότερο τμήμα της πρότασης που κατέθεσε ο ΣΥΡΙΖΑ στη διαβούλευση για το νέο ΡΣΘ, το Μάϊο του 2011 και εξακολουθούν να ισχύουν και σήμερα .Να σημειώσουμε ότι ήταν η μοναδική συμβολή κόμματος σε μια αισθητά περιορισμένη συμμετοχή όπου απουσίαζαν χαρακτηριστικά οι εκτός Θεσσαλονίκης φορείς. Έκτοτε η λαίλαπα του μνημονίου δεν επέτρεψε τη διεύρυνση και τη συνέχιση της διαβούλευσης, ενώ η τελική μορφή του σχεδίου νόμου κατετέθη το Σεπτέμβρη του 2013 με αρκετές αλλαγές από το αρχικό. Επισημαίνεται ακόμη, ότι δεν φαίνεται καμία συσχέτιση του υπό αναθεώρηση Περιφερειακού ΠΧΣΚεντρ.Μακ. με το ΡΣΘ.

Δυόμιση χρόνια μετά οι ολέθριες επιπτώσεις του μνημονίου ήταν καταλυτικές για την αλλαγή του σκηνικού σε όλα τα επίπεδα. Η επίθεση στο δημόσιο χώρο, οι fast track διαδικασίες που καταλύουν τις θεσμικές κατακτήσεις του χωρικού και περιβαλλοντικού σχεδιασμού, η διάλυση της δημόσιας διοίκησης και ο στραγγαλισμός της τοπικής αυτοδιοίκησης με την εφαρμογή του Καλλικράτη, η αποβιομηχάνιση, η οικονομική κατάρρευση και η ανθρωπιστική κρίση. Το ζήτημα λοιπόν του ΡΣΘ συνδέεται άρρηκτα με τον φορέα υλοποίησής του και τη συνάρθρωση του με τα άλλα επίπεδα σχεδιασμού και διοίκησης Τα συγκεκριμένα σενάρια, όπως τίθενται από διάφορες πλευρές είναι: κατάργηση του ΟΡΘΕ και αντικατάστασή του από ένα γραφείο, ενός τμήματος μιας υποδιεύθυνσης του ΥΠΕΚΑ. ή ένταξή του στην Αποκεντρωμένη διοίκηση ή στην αιρετή Περιφέρεια.

Σε μια άλλη πολιτική συγκυρία, που είναι υπό διαμόρφωση, και θα αποτυπώνει άλλους συσχετισμούς πολιτικής δύναμης στο κράτος αλλά και μεταξύ κεντρικού κράτους και περιφέρειας, απαιτείται ριζική διοικητική αναδιάρθρωση (κατάργηση Αποκεντρωμένης διοίκησης και μεταφορά των αρμοδιοτήτων της στην αιρετή Περιφέρεια, κατάργηση Καλλικράτη και αναδιαμόρφωση της αυτοδιοίκησης, κατάργηση Υπ.Μακεδονίας –Θράκης, αποσαφήνιση θεσμικών, διοικητικών, χωρικών αρμοδιοτήτων, οριζόντιος και κάθετος συντονισμός κρατικών δομών και κοινωνίας) που να διασφαλίζει την υλοποίηση του οποιουδήποτε σχεδιασμού και να δίνει δυνατότητες ουσιαστικής κοινωνικής συμμετοχής και ελέγχου.

Όσο αφορά το περιεχόμενο των μέτρων, προγραμμάτων και παρεμβάσεων του Ρ.Σ.Θ. είναι προφανής η ανάγκη για αλλαγή προτεραιοτήτων στις διαφορετικές σημερινές συνθήκες, αφού πρώτα καταγραφεί η σημερινή κατάσταση και αρθούν τα πρόσφατα νομοτεχνικά εργαλεία ταχείας χωροθέτησης και οι περιβαλλοντοκτόνοι νόμοι.

Όλα αυτά μόνο μια κυβέρνηση της αριστεράς με κορμό το ΣΥΡΙΖΑ μπορεί να τα υλοποιήσει γιατί δεν δεσμεύεται από πελατειακές εξαρτήσεις, έχει μια διαφορετική αντίληψη για το μετασχηματισμό του Κράτους και μπορεί να εκφράσει τις κοινωνικές ανάγκες μέσα από ένα στρατηγικό χωρικό και περιβαλλοντικό σχεδιασμό δημοκρατικό, διαφανή και αποτελεσματικό.

ΓΙΑΝΝΗΣ ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ

Μέλος γραμματείας τμήματος Οικολογίας-Περιβάλλοντος ΣΥΡΙΖΑ 

Advertisements