ενάντια στα φαραωνικά έργα: διεθνές συνέδριο στην Κωνσταντινούπολη

PHOTO-9Το διήμερο 26 και 27 Οκτωβρίου 2013, διεξήχθη στην πλατεία Ταξίμ στην Κωνσταντινούπολη ένα διεθνές συνέδριο οικολογικού – και όχι μόνο – περιεχομένου. Το συνέδριο πραγματεύτηκε τα σχεδιαζόμενα μεγαλεπήβολα έργα από την τουρκική κυβέρνηση. Ανάμεσα στα σχέδια αυτά συμπεριλαμβάνονται νέα διώρυγα στον Βόσπορο, νέα γέφυρα σύνδεσης ασιατικής κι ευρωπαϊκής Τουρκίας, καθώς και μια σειρά έργων που εντάσσονταν στην υποψηφιότητα της Τουρκίας για ανάληψη των Ολυμπιακών αγώνων, όπως ολυμπιακό χωριό στον χώρο του νυν αεροδρομίου Κεμάλ Ατατούρκ, κατασκευή νέου αεροδρομίου, με συνέπεια την επέκταση της μητροπολιτικής Κωνσταντινούπολης, που με τη σειρά της θα προσθέσει μερικά ακόμα εκατομμύρια κατοίκους.

Το συνέδριο σχεδιάστηκε, συγχρηματοδοτήθηκε και συν-διοργανώθηκε από το Πράσινο Ινστιτούτο και το Ινστιτούτο Πράσινης Σκέψης, πολιτικά ιδρύματα των Οικολόγων Πράσινων και του κόμματος Πράσινοι και Αριστερό Κόμμα, της Ελλάδας και της Τουρκίας αντίστοιχα. Το συνέδριο παρακολούθησαν εκατοντάδες συμμετέχοντες γεγονός το οποίο πιστοποιεί αναδεικνύει τη σπουδαιότητά του και πιστοποιεί το διογκούμενο ενδιαφέρον στη χώρα, ιδιαίτερα μετά την πρόσφατη εξέγερση με αφορμή τα σχεδιαζόμενα έργα στο πάρκο Γκεζί.

Στόχος του συνεδρίου ήταν η ανταλλαγή εμπειριών και η απαραίτητη δικτύωση ανάμεσα σε ακτιβιστές, εκπροσώπους ΜΚΟ, πανεπιστημιακούς, ερευνητές αλλά εκπροσώπους διαφόρων οργανώσεων και συλλογικοτήτων από την ευρύτερη περιοχή των Βαλκανίων, που πλήττεται από αντίστοιχα «αναπτυξιακά» σχέδια. Οι παρουσιάσεις κατά τη διάρκεια του διεθνούς συνεδρίου μπορούν να χωριστούν σε τρεις κατηγορίες. Η πρώτη αφορά εισηγήσεις από ομιλητές που προέρχονται από άλλες χώρες εκτός Τουρκίας με θέμα μεγάλα έργα στις αντίστοιχες χώρες τους και τους εκεί κοινωνικούς αγώνες ακύρωσής τους. Στη δεύτερη εξετάστηκαν τα φαραωνικού τύπου σχέδια για την Τουρκία. Στην τρίτη κατηγορία ανήκουν εισηγήσεις-παρεμβάσεις με κύριο θέμα την αντιμετώπιση αυτών των σχεδίων και τις εναλλακτικές προτάσεις.

Ο ομιλητής από την Ιταλία Πάολο Πριέρι ο οποίος, εκπροσωπώντας το κίνημα εναντίον των «γρήγορων τρένων» που συνδέουν την Ιταλία με τη Γαλλία, χαρακτήρισε τα μεγάλα σχέδια «όχι αναγκαία», «σχέδια που γίνονται για να επιβληθούν», ενώ σημείωσε ότι η πλειονότητα αυτών των έργων είναι αντιδημοφιλή και ουσιαστικά πρόκειται για κατασπατάληση δημόσιων πόρων με στόχο πάντα τα ιδιωτικά υπερκέρδη. Επιβάλλονται δε στις τοπικές κοινωνίες, οι οποίες δε συμμετέχουν στη συζήτηση και ανάλυση του ζητήματος των μεταφορών ή κάποιου άλλου δημοκρατικού τρόπου διαβούλευσης. Σύμφωνα πάντα με τον Πριέρι, αυτά τα έργα είναι έτσι φτιαγμένα ώστε να εξασφαλίζουν τεράστια κέρδη σε συμμετέχοντες βιομηχανικούς και χρηματοπιστωτικούς ομίλους. Η εξασφάλιση αυτή γίνεται μέσω των κρατικών ταμείων και οδηγούν σε μεγαλύτερο δημόσιο χρέος. Παράλληλα, τα έργα αυτά συμβάλλουν στην καταστροφή των μικρομεσαίων επιχειρήσεων και των ‘τοπικών οικονομικών συστημάτων’. Τα τελευταία δημιουργούν περισσότερες θέσεις εργασίας κι επιτρέπουν την τοπική ανάπτυξη που βασίζεται περισσότερο στην ισότητα. Κατέληξε επισημαίνοντας ότι καθίσταται απαραίτητη η ανάγκη ενός συστήματος διακυβέρνησης που δεν καθιστά παράνομη τη διαμαρτυρία και που ουσιαστικά ριζοσπαστικοποιεί τους κατοίκους των περιοχών που ζουν εκεί όπου σχεδιάζονται τα έργα αυτά.

Στη συνέχεια έγιναν αναφορές σε άλλα μεγάλα έργα. Η Πινάρ Ακιαζί της Ομάδας Εργασίας Πολιτικής Οικολογίας της Κωνσταντινούπολης παρουσίασε τα ευρήματα ενός πρότζεκτ που χρηματοδοτείται από την ΕΕ κι έχει σα στόχο την ψηφιακή καταγραφή των περιβαλλοντικών συγκρούσεων. Η Λίσα Αριέμα, από το κίνημα κατά των γρήγορων τρένων Νο-TAV, έκανε μια ιστορική αναφορά του κινήματος στη βόρειο Ιταλία. Η Κοντρούτα Νεντέλτσου, από τη Ρουμανία, μίλησε για τους αγώνες κατά της εξόρυξης χρυσού στη χώρα της και ιδιαίτερα στη Ρόσια Μοντάνα, σημειώνοντας τη ρητορική και τα επιχειρήματα που χρησιμοποιούνται υπέρ τέτοιων αντιδημοφιλών σχεδιασμών.

Ομιλητές από την Τουρκία στάθηκαν στις δικές τους εμπειρίες. Ο πανεπιστημιακός καθηγητής, ωκεανολόγος Τζεμάλ Σαϊντάμ παρουσίασε τα επιστημονική δεδομένα που επεξηγούν γιατί η υπό συζήτηση νέα διώρυγα με το όνομα «Κανάλι Ιστανμπούλ», ουσιαστικά ένας νέος Βόσπορος, δεν μπορεί και δεν πρέπει να γίνει. Σημείωσε ότι εάν γινόταν η διάνοιξη αυτή τα οικοσυστήματα της Μαύρης Θάλασσας και της Θάλασσας του Μαρμαρά θα καταστρέφονταν ανεπιστρεπτί σε λίγες δεκαετίες.

Η Τζιχάν Ουζουντσαρσιλί άσκησε σφοδρή κριτική στα σχέδια αστικής ανάπλασης, τα οποία δεν είναι ούτε δημοκρατικά ούτε απαραίτητα, καθώς υπηρετούν τα συμφέροντα μεγάλων κατασκευαστικών εταιριών. Σημείωσε ακόμα ότι η ‘αστική αλλαγή’ δε θα ‘πρεπε να οδηγεί σε αναγκαστική εκκένωση φτωχότερων κατοίκων στα περίχωρα της πόλης και απαίτησε δημόσια εμπλοκή στη διαδικασία λήψης των σχετικών αποφάσεων.

Ο Τσαρέ Ονγκούν Τσαλισκάν, εκπρόσωπος της Πλατφόρμας Υπεράσπισης Βορείων Δασών, μιας πλατφόρμας που δημιουργήθηκε μετά από τις διαδηλώσεις με αφορμή το πάρκο Γκεζί, το καλοκαίρι του 2013 και η οποία σκοπεύει να σταματήσει την καταστροφή των τελευταίων δασών της Ιστανμπούλ, μίλησε κατά της δημιουργίας τρίτης γέφυρας ασιατικής και ευρωπαϊκής Τουρκίας καθώς και τρίτου αεροδρομίου της Πόλης. Υποστήριξε ότι αυτά τα σχέδια δεν πρόκειται να λύσουν τα κυκλοφοριακά προβλήματα των κατοίκων, όπως διατείνονται οι σχεδιαστές τους. Για τον Τσαλισκάν, η τοποθεσία που επελέγη για κατασκευή τρίτου αεροδρομίου είναι λάθος προσθέτοντας ότι η υπολογιζόμενη αύξηση των επιβατών θα μπορούσε να αντιμετωπισθεί με επέκταση των δυνατοτήτων των υπαρχόντων αεροδρομίων.

Το συνέδριο έδωσε την ευκαιρία για συζήτηση για εναλλακτικές λύσεις. Η Μπενγκί Ακμπουλούτ και ο Φικρέτ Ανταμάν παρουσίασαν την ‘αναπτυξιακή ατζέντα’ στην ιστορία της Τουρκικής Δημοκρατίας. Είπαν ότι οι αρχές της χώρας πάντοτε έβλεπαν τα μεγαλεπήβολα σχέδια ως βήματα «εκσυγχρονισμού» της χώρας, μιας άποψης που συχνά αξιοποιείται για να σιγάσει κάθε αντίρρηση που βασίζεται σε περιβαλλοντικές ή κοινωνικές ανησυχίες.

Ο Αχμέτ Ατίλ Ασιτζί, από το Πράσινο Κόμμα της Τουρκίας που πέρυσι προσχώρησε σε συμμαχία με ένα από τα αριστερά κόμματα και μετονομάστηκε σε «Πράσινοι και Αριστερό Κόμμα», στηριζόμενος σε πρόσφατες ερευνητικές μελέτες, έδειξε ότι μια πράσινη μεταστροφή της Τουρκίας μπορεί να αυξήσει το ΑΕΠ, τις θέσεις εργασίας και να εξασφαλίσει λιγότερη μόλυνση σε σύγκριση με τους στόχους που συμβατικά προβάλλουν τα κυβερνητικά κόμματα.

Η δεύτερη μέρα ξεκίνησε με την εισήγηση της Όλγας Κήκου, συν-συντονίστριας του Πράσινου Βαλκανικού Δικτύου και μέλους του Διοικητικού Συμβουλίου του Πράσινου Ινστιτούτου. Η Όλγα Κήκου αναφέρθηκε στη συμμετοχή του Ινστιτούτου στην προσπάθεια ανάδειξης των σοβαρών κοινωνικών και περιβαλλοντικών επιπτώσεων των προτεινόμενων έργων καθώς διαπιστώθηκε η άμεση ανάγκη συνεργασίας πολλών συλλογικοτήτων της ευρύτερης περιοχής, για να αποτραπούν τα σχέδια αλλά και να ενισχυθεί η μεταξύ τους συνεργασία. Αναφέρθηκε στην Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία Πολιτών και ανέπτυξε τα κύρια σημεία αυτού του συμμετοχικού κι αμεσοδημοκρατικού εργαλείου που κάνει τα πρώτα βήματά του στην ΕΕ, ως μια θεσμική προσέγγιση που δίνει τη δυνατότητα για κινητοποίηση μεγάλου αριθμού πολιτών, κάτω από συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Ο Κώστας Λουκέρης, πρόεδρος του Πράσινου Ινστιτούτου, μίλησε για τη «δικιά μας πράσινη αλληλεγγύη», όπως αυτή αντιπαρατίθεται στην αλληλεγγύη απέναντι στις τράπεζες και τους τραπεζίτες. Η τελευταία ονομάζεται ‘αλληλεγγύη’ αλλά ουσιαστικά μεταφέρει τα βάρη στις πλάτες των πολιτών. Ο ομιλητής πρόσθεσε ότι όσοι έδειχναν ανησυχία για τη συνεργασία μεταξύ των δύο πολιτικών ιδρυμάτων μας μπορούν να αναρωτηθούν γιατί τέτοιες ανησυχίες δεν περνούν από το μυαλό των ανθρώπων στις χώρες μας, όταν Έλληνες και Τούρκοι στρατηγοί εκπονούν κι εφαρμόζουν κοινά στρατιωτικά σχέδια στα πλαίσια του ΝΑΤΟ ή όταν Τούρκοι κι Έλληνες επιχειρηματίες εργάζονται από κοινού με στόχο το κέρδος.

Το επόμενο πάνελ ομιλητών είχε σαν θέμα τη μάχη κατά των φαραωνικών σχεδίων στο νομικό και στο χρηματοπιστωτικό μέτωπο. Η Χαντέ Ατάι και ο Γιακούπ Σεκίπ Οκουμούογλου, μέλη της ομάδας Δικηγόροι για το Περιβάλλον, άσκησαν δριμεία κριτική στην προσπάθεια της κυβέρνησης να πραγματοποιηθούν τα μεγάλα αυτά έργα χωρίς ακριβείς μελέτες περιβαλλοντικών επιπτώσεων. Πρότειναν η Τουρκία να υπογράψει τη Σύμβαση του Άαρχους αμέσως και να εκπονήσει τέτοιες μελέτες πριν ξεκινήσουν τα έργα. Η Φιντερίκα Μπάτσεβα-Μακ Γκραθ από το Δίκτυο Bankwatch, υπογράμμισε τη στενή σύνδεση μεταξύ των μεγαλεπήβολων έργων και των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων που χρηματοδοτούν αυτά τα έργα. Πρότεινε κάποια εργαλεία που μπορούν να χρησιμοποιηθούν ώστε να σταματήσουν αυτά τα έργα, γελιοποιώντας τα τραπεζικά και πιστωτικά ιδρύματα που τα χρηματοδοτούν.

Το συνέδριο έκλεισε με ένα πάνελ δημοσιογράφων που καλύπτουν περιβαλλοντικά ζητήματα στην Τουρκία. Μια σειρά δημοσιογράφων εξέφρασαν την αυξανόμενη δυσκολία που αντιμετωπίζουν καλύπτοντας δημοσιογραφικά ζητήματα περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος στα τουρκικά Μ.Μ.Ε., τα οποία επιχειρεί να θέσει υπό τον έλεγχό της η κυβέρνηση. Σημείωσαν επίσης τις περίεργες σχέσεις σε επιχειρηματικούς τομείς της Τουρκίας. Η Γιοντζά Ποϊράζ Ντογάν παρουσίασε εν περιλήψει μια αναφορά γραμμένη πάνω σε θέματα ιδιοκτησιακής δομής κάποιων Μ.Μ.Ε., κατασκευαστικών εταιριών, καθώς και εταιριών ενέργειας. Μια τυπική μεγάλη εταιρία στην Τουρκία κατέχει μια εταιρεία Μ.Μ.Ε. καθώς εταιρίες που λειτουργούν στον ενεργειακό και κατασκευαστικό τομέα. Υποστήριξε ότι τα αφεντικά των ιδιωτικών συμφερόντων στις κατασκευές και στην ενέργεια μπορούν να αναπτυχθούν μόνο μέσω ιδιοκτησίας μιας εταιρείας Μ.Μ.Ε., η οποία χρησιμοποιείται για να φιλτράρει ειδήσεις που αντανακλούν ενδιαφέρον για το περιβάλλον.

Αυτό το διεθνές συνέδριο έδωσε βήμα σε ανθρώπους από διαφορετικά περιβάλλοντα για μια κοινή ανησυχία για το αύριο. Στην περίπτωση της Τουρκίας τα προτεινόμενα έργα είναι τεραστίου μεγέθους και οι επιπτώσεις τους καταστροφικές όχι μόνο για την ίδια τη χώρα αλλά δύναται να επηρεάσουν αρνητικά και την ευρύτερη περιοχή. Η πρόφαση της οικονομικής ανάπτυξης και ευμάρειας μέσω γιγάντιων έργων έχει αποδειχθεί εντελώς παραπλανητική. Εξακολουθεί να χρησιμοποιείται όμως σε πολλές περιπτώσεις καθώς μόνο με αναληθείς ισχυρισμούς και ψευδή επιχειρήματα είναι δυνατόν να υπάρξει έστω μια σχετική προσωρινή αποδοχή από την πλευρά της κοινωνίας. Η μεγαλομανία των κυβερνήσεων, που κι εμείς βιώσαμε με τους σχετικά πρόσφατους Ολυμπιακούς αγώνες, δεν μπορεί να υποθηκεύει το μέλλον. Η ‘αναπτυξιακή’ λογική που είναι υπαίτια για την σημερινή κατάσταση εξακολουθεί να καθοδηγεί αρκετές κοινωνίες. Οι φωνές όμως όσων ζητούν μια συνολική επαναδιαπραγμάτευση και νέα συμφωνία μεγαλώνουν. Η ώρα που ο άνθρωπος θα συμφιλιωθεί με τον εαυτό του και το περιβάλλον οφείλει πάντα να πλησιάζει.

ΚΩΣΤΑΣ ΛΟΥΚΕΡΗΣ

εκπαιδευτικός – πολιτικός επιστήμονας,

πρόεδρος του Πράσινου Ινστιτούτου

ΑΧΜΕΤ ΑΤΙΛ ΑΣΙΤΖΙ

πανεπιστημιακός, διεθνής εκπρόσωπος του κόμματος Πράσινοι και Αριστερό Κόμμα της Τουρκίας  

Advertisements