το σχόλιο του μήνα

PHOTO-19Μηχανικοί και ανάπτυξη. Συχνά -και στη διάρκεια της πρόσφατης προεκλογικής περιόδου στο ΤΕΕ- όταν συζητείται η έννοια της ανάπτυξης, ένας ιδιαίτερος, κεντρικός ρόλος για το σχεδιασμό και υλοποίησή της αποδίδεται στους επιστήμονες μηχανικούς και τον τεχνικό κόσμο.

Πρόκειται για μια συσχέτιση που έχει βαθιές ιστορικές ρίζες και πολλαπλές αναφορές: Στο ιδεώδες της προόδου που νοείται ως επέκταση του ανθρώπινου υλικού πολιτισμού πάνω στη φύση, με οδηγούς την επιστήμη και την τεχνική. Στη φορντιστική οργάνωση της καπιταλιστικής παραγωγής που δημιούργησε το πρότυπο του μηχανικού-διανοούμενου, οργανωτή της συλλογικής ευημερίας μέσα από το εργοστάσιο ή το εργοτάξιο. Ή σε άλλα πλαίσια, όπως σε χώρες του ευρωπαϊκοί νότου, όπου συγκεκριμένοι επαγγελματικοί κλάδοι και συντεχνιακά (όχι με την καλή έννοια) συμφέροντα λειτούργησαν ως οι κατεξοχήν «ενδιάμεσοι» και ευνοημένοι στο κυρίαρχο πελατειακό πολιτικό μοντέλο, δρώντας αντικειμενικά για τη ευρεία νομιμοποίηση και αναπαραγωγή του.

Πως όμως έχει λειτουργήσει ο κόσμος των μηχανικών μέσα από τους φορείς του στη χώρα μας σε σχέση με την ανάπτυξη; Στο απώτερο και πιο πρόσφατο παρελθόν έχουν υπάρξει σημαντικές συμβολές από ενεργούς μηχανικούς στο σχετικό δημόσιο διάλογο, μέσα από παρεμβάσεις, μελέτες ή συνέδρια. Όμως η εικόνα που υπάρχει σήμερα συνολικά στην κοινωνία είναι διαφορετική. Η επίσημη θεσμική εκπροσώπηση των μηχανικών μοιάζει ταυτισμένη με μια προηγούμενη περίοδο στρεβλής ανάπτυξης, τα μεγάλα έργα της Ολυμπιάδας, τους «επίσημους» εργολάβους σε κάθε κλίμακα και τομέα που το κράτος έδινε δουλειές. Προφανώς, αυτή η εικόνα είναι αποκρουστική για όσους δεν συμμετείχαν στο κερδοσκοπικό πάρτι της «προ κρίσης» περιόδου και εξηγεί σε ένα βαθμό την μεγάλη αποστασιοποίηση των μηχανικών από τους επαγγελματικούς φορείς τους.

Ποιους περιορισμούς και δυνατότητες θέτει η παραπάνω ανάγνωση για το πολιτικό σχέδιο της αριστεράς σήμερα; Αναμφίβολα, βασική προτεραιότητα για μια μετα-νεοφιλελεύθερη πολιτική είναι να αξιοποιηθεί το σημαντικό δημιουργικό απόθεμα και η εμπειρία του τεχνικού κόσμου από την εκπαίδευση και το πεδίο. Είναι σημαντικό επίσης, τα δυναμικά στρώματα των νέων επιστημόνων να βρουν τον ιδιαίτερο ρόλο τους στο πρωτοφανές εγχείρημα πολιτικής ανατροπής και κοινωνικής ανόρθωσης της χώρας που προτείνουμε.

Όμως ενώ ένα νέο υπόδειγμα για την παραγωγή οφείλει να λάβει μεροληπτικά υπόψη του τις ανάγκες όσων έχουν πληγεί δυσανάλογα από την κρίση, πρέπει να συνυπολογίσει το ότι οι θεσμοί που ταυτίστηκαν με μια προηγούμενη περίοδο «ευημερίας» έχουν απαξιωθεί σε μεγάλο βαθμό. Αναζητούνται πλέον ριζικά διαφορετικές σχέσεις μεταξύ των διαφορετικών δρώντων στον καταμερισμό εργασίας, στη «ροή εργασιών» της ανάπτυξης: Από τον μηχανικό – διεκπεραιωτή των άρρητων σχεδιασμών εταιρειών και πολιτικών, να έχουμε επιστήμονες που θα συμμετέχουν σε ανοιχτές διαδικασίες με οργανωμένο τρόπο, στηρίζοντας τις τοπικές κοινωνίες, τις αυτοδιοικήσεις, τα κινήματα. Από τον εργολήπτη (ξάδελφο) της μελετοκατασκευής, να αποδώσουμε ρόλους σε κοινωνικές επιχειρήσεις και συνεταιρισμούς επιστημόνων και χειρωνακτών που θα κάνουν συστηματικά παρεμβάσεις, σχεδιασμένες μαζί με τους κατοίκους και τους φορείς. Από τα σπάταλα και αχρείαστα μεγάλα τεχνικά έργα προς όφελος της «ανταγωνιστικότητας», να επιδιώξουμε τη διασπορά της κατασκευαστικής δραστηριότητας που θα κατανείμει κοινωνικά και γεωγραφικά δικαιότερα τα οφέλη και τις επιβαρύνσεις, βελτιώνοντας παράλληλα την ποιότητα ζωής και την «ταπεινή» καθημερινότητα των πολλών.

Προφανώς, η δημόσια πολιτική για την ανάπτυξη με βάση τα παραπάνω καθίσταται απείρως συνθετότερη από την «ευκολία» που παρέχει η ανάθεση των επιλογών σε ενδιάμεσους, στην αγορά. Απαιτεί νέες πολιτικές δομές, θεσμούς συνεργασίας και αντιμετώπισης των συγκρούσεων μεταξύ επιλογών και ομάδων, σταδιακή αλλαγή νοοτροπιών, προγραμματική φαντασία για τα άμεσα και μεσοπρόθεσμα βήματα που θα επιχειρηθούν.

Η αξιακή αντιστροφή της γνώριμης πυραμίδας εξουσίας στην οργάνωση της οικονομικής ζωής ώστε να μπουν σε κίνηση οι πολίτες που έμεναν και μένουν εκτός, οι χιλιάδες επισφαλείς επιστήμονες και οι συλλογικοί φορείς της κοινωνίας και να περιοριστεί ο ρόλος των κυρίαρχων ελίτ είναι όρος για να προχωρήσουμε στην κατεύθυνση της πολύπλευρης κοινωνικής και οικολογικής ανασυγκρότησης και μετασχηματισμού.

Χ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΤΟΣ – Α. ΧΑΡΙΤΣΗΣ  

Advertisements

One thought on “το σχόλιο του μήνα

  1. Εξαιρετική η επιλογή για το άρθρο του μήνα. Συνεισφέροντας στο διάλογο, επισημαίνω:
    1. Το κείμενο και οι απόψεις που εμπεριέχονται βάζουν το θέμα για τον «κοινωνικό ρόλο των μηχανικών» (και μέσα στο πλαίσιο της ανάπτυξης). Εντελώς ενημερωτικά, γιατί άπτεται στο θέμα έμμεσα και άμεσα, παραπέμπω σε ένα παλαιότερο κείμενο μου το οποίο, ενώ έχει ως κέντρο τη κριτική στη θέση του ΚΚΕ για το ρόλο των επιστημόνων στη διαχείριση των απορριμμάτων , εμπεριέχει επαρκώς « μία αριστερή θέση» για το θέμα
    (http://kinisi-esdkna.blogspot.gr/2012/01/blog-post_3332.html)
    2. Πάνω στο άρθρο του μήνα προσθέτω μερικές σκέψεις/παρατηρήσεις (το δικό μου προβληματισμό), επειδή χρειάζονται αποσαφηνίσεις και διασαφηνίσεις για τη σχέση κεντρικός σχεδιασμός / μικρές κοινωνίες ή συνεταιριστικές ομάδες /αναπτυξιακές πρωτοβουλίες.
    Σε αυτό το επίπεδο ανακύπτουν μία σειρά ερωτήματα. Μερικά από αυτά είναι :
    α. Κεντρικός σχεδιασμός και τομείς ανάπτυξης , δηλαδή μέσα από το αναπτυξιακό μοντέλο σε κεντρικό επίπεδο σε ποιούς τομείς θα δώσουμε έμφαση.
    β. Κεντρικός σχεδιασμός-τομείς ανάπτυξης-πόροι , δηλαδή μέσα από τον κεντρικό σχεδιασμό σε ποιους τομείς θα διατεθούν πόροι και πόσο.
    Αν δίνω έμφαση μόνο σε αυτά τα δύο σκέλη είναι γιατί οι πόροι που μπορούν να διατεθούν για ανάπτυξη λόγω και της ανθρωπιστικής κρίσης είναι περιορισμένοι και αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει με πολύ μελέτη, σκέψη και σύνεση να δούμε σε ποιους και σε τι θα διατεθούν.Το γεγονός αυτό είναι για μένα ο θεμελειώδης λίθος οποιασδήποτε αναπτυξιακής πολιτικής μιας αριστερής κυβέρνησης.
    Και εδώ είναι που θα «παιχτεί το παιγχνίδι».

Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.