ο αγώνας εναντία στα «μέγκα πρότζεκτ» στη Νότια Ευρώπη και τα Βαλκάνια

Μια τρίτη γέφυρα στο Βόσπορο, ένα πυρηνικό εργοστάσιο στη Βουλγαρία, ένα τρένο υψηλής ταχύτητας στην Ιταλία, ένα ορυχείο χρυσού στη Ρουμανία… Τι κοινό μπορεί να έχουν όλοι αυτοί οι σχεδιασμοί; Η απάντηση δόθηκε στο Συνέδριο για τα Φαραωνικά Έργα που οργανώθηκε στην Ιστανμπούλ στις 26-27 Οκτώβρη: Είναι όλα «αχρείαστα επιβαλλόμενα μέγκα πρότζεκτ» (Unnecessary Imposed Mega Projects).

PHOTO-18Το συνέδριο συγκέντρωσε ακτιβιστές, ακαδημαϊκούς, ειδικούς και πολιτικούς που αγωνίζονται ενάντια στα αποκαλούμενα «φαραωνικά» μεγάλα έργα. Αντιμέτωπες με την οικονομική κρίση από το 2008, οι κυβερνήσεις στη Νότια Ευρώπη και την Τουρκία υιοθετούν μια παρόμοια στρατηγική: Για να αναζωογονήσουν τη μεγέθυνση, επιχειρούν να επιβάλλουν, χωρίς ουσιαστική συμμετοχή του κοινού, τα «δικά τους» μεγάλα σχέδια στους πολίτες τους και όσους κατοικούν σε γειτονικές χώρες. Οι κοντόθωρες πολιτικές για την οικονομική μεγέθυνση δεν αποτελούν μόνο κίνδυνο για την ευημερία των πολιτών, αλλά αποτελούν και ένα καθαρό σημάδι μιας τεχνοκρατικής «αναπτυξιακής» ατζέντας, που υποκρύπτει την αντίληψη για μια «οικονομική μεγέθυνση με κάθε κόστος» και την απουσία δημοκρατίας. Χωρίς αμφιβολία επίσης, παρόμοια πρότζεκτ προσθέτουν τεράστια πίεση σε ήδη πολύ ευαίσθητα οικοσυστήματα.

Ωστόσο, υπάρχουν ακόμη λόγοι να ελπίζει κανείς. Σε πολλές περιπτώσεις, οι πολίτες οργανώθηκαν για να αντισταθούν: Τα πιο γνωστά παραδείγματα περιλαμβάνουν το κίνημα No-TAV στην κοιλάδα Susa στην Ιταλία, την αντίσταση ενάντια στις εξορύξεις χρυσού στη Rosia Montana στη Ρουμανία, τους λαϊκούς αγώνες ενάντια στο πυρηνικό εργοστάσιο στο Belene της Βουλγαρίας, και το κίνημα «Υπερασπιστές των βορείων δασών» στην Κωνσταντινούπολη. Σε αυτό το πλαίσιο, το συνέδριο ανέδειξε τα ζητήματα της δημοκρατίας και των δικαιωμάτων συμμετοχής στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων και συνέβαλε στην ανταλλαγή ιδεών και στρατηγικών μεταξύ διαφορετικών περιβαλλοντικών κινημάτων. Εκτός από τα «μέγκα-πρότζεκτ», οι συζητήσεις στο συνέδριο έδειξαν ξεκάθαρα τις συνδέσεις με άλλα κινήματα αντίστασης ενάντια σε αστικές αναπλάσεις και σχεδιασμούς για υδροηλεκτρικά και θερμικά εργοστάσια ενέργειας.

Κεντρικός ομιλητής στο συνέδριο ήταν ο Paolo Prieri από το «Φόρουμ ενάντια στα αχρείαστα επιβαλλόμενα μέγκα πρότζεκτ» – ένα διεθνές δίκτυο κινήσεων από Ισπανία, Γαλλία, Ιταλία, ΗΒ, Γερμανία, Ρουμανία, Μαρόκο κ.α. Εξήγησε ότι το Φόρουμ αντιτίθεται σφοδρά στην επιβολή σχεδιασμών για υποδομές τεράστιας κλίμακας όπως το σχέδιο για τους σιδηρόδρομους HS2 στην Αγγλία, το αεροδρόμιο Notre-Dame-des-Landes, τον σταθμό τρένου «Στουτγάρδη 21», το τρένο υψηλής ταχύτητας μεταξύ Μπορντώ και Ισπανίας, το υπόγειο τούνελ στην παλιά Φλωρεντία κ.α. Οι συγκεκριμένοι σχεδιασμοί εκτιμώνται ως αχρείαστοι, καθώς δεν απαντούν σε πραγματικές ανάγκες του πληθυσμού, αλλά αντίθετα κατευθύνουν ζωτικούς δημόσιους πόρους σε έργα που βασικά στοχεύουν να δημιουργήσουν ιδιωτικά κέρδη. Είναι επίσης σχεδιασμοί που επιβάλλονται άνωθεν, καθώς οι πολίτες αποκλείονται από την οποιαδήποτε ουσιαστική παρέμβαση στις διαδικασίες ανάλυσης των προβλημάτων και αναγκών και δημοκρατικής αντιμετώπισής τους

Ο P. Prieri έδωσε επίσης έμφαση στο γεγονός ότι παρόμοια πρότζεκτ μεγάλων έργων βασίζονται σε «λαθεμένες αναλύσεις κόστους-οφέλους, ωραιοποιημένα στοιχεία για τη ζήτηση και τις δυνατότητες εξυπηρέτησης και μυθικές υποσχέσεις για θέσεις εργασίας» που χρησιμοποιούνται για να εξαπατήσουν τους κατοίκους των περιοχών υλοποίησης. Με το να εγγυούνται υπερκέρδη για μεγάλους βιομηχανικούς και χρηματιστικούς ομίλους, οδηγούν στην αύξηση του δημόσιου χρέους, καταστρέφουν τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις και τοπικές οικονομίες και ποινικοποιούν τις αντιδράσεις των κατοίκων που πλήττονται και αντιδρούν. Επισήμανε επίσης ότι τα «μέγκα πρότζεκτ» δεν απαντώνται μόνο στις «αναπτυσσόμενες» χώρες, αλλά είναι ένα γνώρισμα σε όλο τον πλανήτη, που προωθείται μέσα από τη ρητορική περί «προόδου» και «εκσυγχρονισμού». Όμως, προκαλούν μη-αντιστρέψιμες ζημιές στη χρήση του αέρα, του νερού, της γης, των αποβλήτων, ενέργειας και πρώτων υλών. Οι αγώνες των πολιτών ενάντια σε επιβαλλόμενους σχεδιασμούς πρέπει να διασυνδέονται με άλλους, γεωγραφικά απομακρυσμένους παρόμοιους αγώνες, για να προωθείται η παγκόσμια αλληλεγγύη και να αυξάνονται οι πιθανότητες επιτυχίας.

Στο συνέδριο παρουσιάστηκε επίσης ο «Χάρτης των Περιβαλλοντικών Αδικιών στην Τουρκία», που δημιουργήθηκε στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού ερευνητικού προγράμματος EJOLT (Environmental Justice Organisations, Liabilities and Trade)

Ο χάρτης αποτελείται από περίπου 80 γνωστές περιπτώσεις περιβαλλοντικών αντιστάσεων στην Τουρκία, όπως παρουσιάζονται από ακτιβιστές και μελετητές. Δείχνει, ότι εκτός από τα «μέγκα πρότζεκτ», πολλές από τις περιπτώσεις που αναφέρονται στο χάρτη σχετίζονται με συγκρούσεις γύρω από το νερό (πρόσβαση, κατασκευή φραγμάτων, προστασία υγροτόπων), αρκετές αναφέρονται σε συγκρούσεις γύρω από εξορυκτικές δραστηριότητες, ενώ άλλες αφορούν βιομηχανικές δραστηριότητες και έργα υποδομών ή ενέργειας (πχ. άνθρακας, πυρηνικά). Οι κύριες πηγές έντασης στην Τουρκία σχετίζονται με την ύπαρξη μιας εξαιρετικά εκσυγχρονιστικής κρατικής ιδεολογίας και μια μη-επερωτίσιμη πρόσδεση στη ταχεία οικονομική μεγέθυνση που βασίζεται στο εξορυκτισμό και την απουσία διαδικασιών διαβούλευσης στο σχεδιασμό, μιας δημοκρατικής επιστημονικής κουλτούρας και ελευθερίας του τύπου. Σημειώθηκε ότι αυτή η νοοτροπία αποκρυσταλλώνεται στο διοικητικό και νομικό πεδίο μέσα από πολυάριθμές αλλαγές στην περιβαλλοντική νομοθεσία που έχουν γίνει χωρίς δημόσια διαβούλευση – ακόμη και μεταξύ των ειδικών. Η δημιουργία του Χάρτη ελπίζει να συμβάλλει στο να γίνουν πιο ορατοί οι περιβαλλοντικοί αγώνες, στη δημιουργία δικτύων μεταξύ ακτιβιστών, στην ανταλλαγή τεχνογνωσίας και την πρόσβαση σε σχετική επιστημονική γνώση που μπορεί να υποστηρίξει τα επιχειρήματα των κινημάτων. (…)

Το μήνυμα των περιβαλλοντικών αγώνων –και του συνεδρίου στην Κωνσταντινούπολη- είναι σαφές: Η αντίσταση χρειάζεται να βασίζεται στην αλληλεγγύη μεταξύ πολιτιστικά, πολιτικά και γεωγραφικά διακριτών -αλλά συσχετιζόμενων- τόπων, ώστε να αντιμετωπίσει τον κυρίαρχο λόγο που δεν επερωτά στην οικονομική μεγέθυνση, άλλα και για να αναδείξει τον «αχρείαστο» και «επιβαλλόμενο» χαρακτήρα των μέγκα πρότζεκτ, όπως επίσης και τις τοπικές, μικρής κλίμακας, εναλλακτικές προτάσεις.

IRMAK ERTÖR

Ομάδα έργου EJOLT στην Τουρκία,

Διδακτορική ερευνήτρια Πολιτικής Οικολογίας

Μετάφραση: Χ.Κ.

Advertisements