ο κοµβικός ρόλος του περιφερειακού και τοπικού ενεργειακού σχεδιασµού

PHOTO-9Η στήριξη της µάχης για την ανάσχεση της κλιµατικής αλλαγής είναι µία από τις βασικές επιλογές της αριστεράς. Με αυτόν τον τρόπο, η αριστερά δηλώνει την προσήλωσή της στη διεκδίκηση του ορθού λόγου και τη δυνατότητα των ανθρώπων να διεκδικήσουν και να σχεδιάσουν ένα καλύτερο και βιώσιµο µέλλον.

Τι µπορεί να σηµαίνουν όµως όλα αυτά για τις κοινωνίες των ανθρώπων που ζουν και υποφέρουν κάτω από το βάρος της πολύπλευρης καπιταλιστικής κρίσης; Πιθανόν και τίποτα, όταν τα βασικά τους επίδικα είναι η καθηµερινή επιβίωση, η δουλειά και η πρόσβαση στα βασικά κοινωνικά αγαθά. Δυστυχώς, µέσα στις εργαζόµενες τάξεις ενισχύεται όλο και περισσότερο η άποψη ότι όλα τα παραπάνω αποτελούν είτε µια πολυτέλεια που δεν έχει σήµερα θέση, είτε µια συνοµωσία όσων θέλουν να κερδίσουν από εγχειρήµατα όπως η «πράσινη ανάπυξη».

Η παραπάνω άποψη όµως δεν οφείλεται απαραίτητα στην έλλειψη ενηµέρωσης και µόρφωσης ή την αδυναµία ορθής σκέψης. Ευθύνη γι’ αυτό σίγουρα έχουν όσοι, µιλώντας από θέση υπεράσπισης του περιβάλλοντος, αντιµετωπίζουν µε ελιτισµό τις κοινωνίες σαν κακοµαθηµένα παιδιά που πρέπει να µάθουν για «το κακό που προκαλούµε στη φύση» ενώ την ίδια στιγµή, αδιαφορούν για το «ποιοι, πώς και για ποιο σκοπό» υλοποιούν τις συγκεκριµένες δράσεις για την αντιµετώπιση της κλιµατικής αλλαγής, δηλαδή την ανάπτυξη των ΑΠΕ και την εξοικονόµηση ενέργειας.

Ακόµη µεγαλύτερη ευθύνη βέβαια έχει και η υιοθέτηση της ατζέντας της κλιµατικής αλλαγής και της «πράσινης ανάπτυξης» από το σύνολο της οικονοµικής και πολιτικής ελίτ που µας κυβερνά, εφόσον αυτή σχετίζεται µε τη µεγιστοποίηση των κερδών της σε βάρος των πληττόµενων από την κρίση καθώς και µε την καταλήστευση του περιβάλλοντος, στο όνοµα της διάσωσής του.

Τέλος, ειδικά στη χώρα µας, η παντελής αναξιοπιστία των δηµόσιων µηχανισµών σχεδιασµού και ελέγχου καταστρέφει πολλές φορές ακόµη και τις προσπάθειες που υπόσχονται κάποια ελπιδοφόρα συνέχεια.

Τα παραπάνω βέβαια αποτελούν απλά διαπιστώσεις. Το βασικό επίδικο για µια αριστερή ριζοσπαστική προγραµµατική πρόταση είναι ο τρόπος που η κοινωνία θα αγκαλιάσει την υπόθεση της µάχης ενάντια στην κλιµατική αλλαγή. Στόχος είναι η ανάπτυξη των ανανεώσιµων πηγών ενέργειας και η εξοικονόµηση ενέργειας, να έχουν ως άµεσο αποτέλεσµα το όφελος των εργαζόµενων τάξεων και του περιβάλλοντος και όχι την τροφοδότηση της κερδοφορίας των βιοµηχανικών και των χρηµατιστηριακών οµίλων. Αυτό µπορεί να γίνει µόνο µε λαϊκές πρωτοβουλίες και θεσµούς.

Ποιες είναι οι προϋποθέσεις για να υλοποιηθεί µια τέτοια πρόταση;

Η πρώτη προϋπόθεση, είναι η απεµπλοκή της ανάπτυξης των ΑΠΕ από το σφιχτό εναγκαλισµό µε τις µερίδες του κεφαλαίου οι οποίες όντας οι βασικοί συνένοχοι για την σηµερινή πολύπλευρη κρίση, βρίσκουν στον τοµέα της ενέργειας ένα «ασφαλές καταφύγιο» για να συντηρήσουν και να αυξήσουν την κερδοφορία τους. Οι µηχανισµοί του fast track, των µεγάλων έργων που χρηµατοδοτούνται από funds και το lobbying σε εθνικό και τοπικό επίπεδο, είναι τα προνοµιακά πεδία µέσα στα οποία αναπτύσσεται η δραστηριότητά τους. Η παρέµβαση στους θεσµούς, αλλά και η άµεση σύγκρουση µαζί τους είναι απαραίτητη.

Δεύτερη προϋπόθεση είναι η ίδια η αλλαγή των υποκειµένων που µπορούν να παίξουν ενεργότερο ρόλο σε µια διαφορετική ανάπτυξη των ΑΠΕ. Οι θεσµοί της τοπικής αυτοδιοίκησης και των συνεταιρισµών, είναι σήµερα σε µεγάλο βαθµό απαξιωµένοι, ενώ άλλοι θεσµοί κοινωνικής οικονοµίας είναι έως τώρα, ανύπαρκτοι. Τέλος η µικροµεσαία επιχειρηµατικότητα, η οποία έχει αποτελέσει για την ελληνική κοινωνία στο παρελθόν µήτρα κοινωνικής επιβίωσης (αλλά και συντήρησης), εξαρτάται σε µεγάλο βαθµό από πολιτικές επιδοτήσεων και δεν διαθέτει οποιαδήποτε αυτοτέλεια. Η πρόσφατη εµπειρία της ανάπτυξης των φωτοβολταϊκών σε αυτό το θέµα µας δίδαξε πολλά.

Τρίτη προϋπόθεση είναι η λειτουργία νέων χρηµατοδοτικών µηχανισµών (ταµεία, τράπεζες). Αυτοί δεν µπορεί να έχουν καµία σχέση ούτε µε το υπάρχον, πτωχευµένο σε βάρος του εληνικού λαού, εγχώριο τραπεζικό σύστηµα, ούτε µε τα υπάρχοντα ή αναδυόµενα ευρωπαϊκά funds (όπως τα υπό διαµόρφωση project bonds). Πιθανόν τέλος να µη θεωρήσουµε δεδοµένο ούτε και τον παραδοσιακό µηχανισµό των επιδοτήσεων των Ταµείων Συνοχής και του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταµείου.

Με δεδοµένες τις παραπάνω τρεις προϋποθέσεις, οι τοπικές κοινωνίες, όπως αυτές συγκροτούνται δηµοκρατικά, είτε µέσα από την τοπική αυτοδιοίκηση, είτε µέσα από άλλους λαϊκούς, εργατικούς ή συµµετοχικούς θεσµούς, µπορούν να λειτουργήσουν ως βασικοί πυλώνες για την προώθηση και ανάπτυξη της εξοικονόµησης ενέργειας και των ΑΠΕ, αποκτώντας έτσι άµεση ευθύνη για τη µάχη ενάντια στην κλιµατική αλλαγή.

Η βασικότερη πρόκληση για όλους αυτούς τους θεσµούς, είναι η άµεση εµπλοκή, αν όχι ηγεµονία, στη διαδικασία σχεδιασµού και υλοποίησης της ανάπτυξης των ΑΠΕ, καθώς και η συµµετοχή στα µοντέλα ιδιοκτησίας των έργων. Με αυτόν τον τρόπο ο τοπικός ενεργειακός σχεδιασµός θα πρέπει να αποτελεί ένα απαραίτητο συστατικό του σχεδιασµού που υλοποιείται σε εθνικό επίπεδο.

Ο τοπικός ενεργειακός σχεδιασµός µπορεί να ιδωθεί µε το ίδιο ακριβώς πνεύµα όπως και το «εθνικό» του αντίστοιχο, δηλαδή σαν µία δηµοκρατική και επιστηµονικά αξιόπιστη διαδικασία, σύµφωνα µε την οποία, αναλύονται οι τοπικές ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής όσον αφορά το δυναµικό των ανανεώσιµων ενεργειακών πόρων, τις ανάγκες των ανθρώπων που ζουν και δουλεύουν εκεί, τις δυνατότητες εξοικονόµησης ενέργειας, τις εναλλακτικές επιλογές στην ανάπτυξη και την χωροταξική οργάνωση, ενώ λαµβάνονται και οι αποφάσεις για τους ειδικούς ποσοτικούς στόχους, το είδος των τεχνολογιών που θα αναπτυχθούν, το κόστος τους καθώς και το αναµενόµενο αποτέλεσµα.

Είναι µια τέτοια επιλογή αναγκαία;

Σύµφωνα µε όλες τις σκέψεις που προηγήθηκαν η απάντηση είναι καταφατική. Είναι όµως και υποχρεωτική; Θα πρέπει δηλαδή οι τοπικές κοινωνίες, οι συνεταιρισµοί, οι κοινωνικές οργανώσεις, οι εργαζόµενοι, να βάλουν τους δικούς τους «στόχους» σε κάθε τόπο και να δουλέψουν για την υλοποίησή τους;

Η απάντηση θα πρέπει να είναι επίσης καταφατική.

Οι τοπικές κοινωνίες, αλλά και γενικότερα όλες οι εργαζόµενες τάξεις θα πρέπει, αλληλέγγυα, να θεωρήσουν δική τους ευθύνη τη µάχη ενάντια στην κλιµατική αλλαγή. Εξάλλου οι σωστές ή οι λάθος αποφάσεις θα είναι δικές τους και όχι όσων τους εκµεταλλεύονται.

Για ένα εναλλακτικό αριστερό πρόγραµµα διεξόδου από την κρίση, η ανάπτυξη των Ανανεώσιµων Πηγών Ενέργειας και η Εξοικονόµηση Ενέργειας, αποτελούν µία κρίσιµη επιλογή. Κρίσιµη, όχι µόνο για τη σηµασία των όσων διακυβεύονται (κλιµατική αλλαγή και οικολογικός µετασχηµατισµός, τοπική ανάπτυξη και εθνική παραγωγική ανασυγκρότηση, καταπολέµηση της φτώχιας), αλλά και για την ποιότητα των νέων δηµοκρατικών θεσµών στους οποίους θέλουµε να επενδύσουµε για την υλοποίηση αυτής της πολιτικής. Σε αυτό το πλαίσιο, ο περιφερειακός και ο τοπικός ενεργειακός σχεδιασµός έχουν ένα κοµβικό ρόλο.

ΒΑΣΙΛΗΣ ΚΙΛΙΑΣ

κείμενο εισήγησης στο συνέδριο «Ανισορροπίες Ισχύος, Εναλλακτικές Στρατηγικές για τον ενεργειακό τομέα στην Ελλάδα, στο ευρωπαϊκό και παγκόσμιο πλαίσιο», 10-12/10/2013, διοργάνωση: Ίδρυμα Ρόζα Λούξεμπουργκ, Παράρτημα Ελλάδας

Advertisements