παγκόσμια κλιματική αλλαγή: τι λέει η επιστήµη και πόσο συντηρητική είναι τελικά η έκθεση της IPCC;

Flood signage in Florida. Signs, flooding, road.  UF/IFAS Photo by Tyler Jones.Η επίσηµη περίληψη για τους φορείς διαχείρισης και πολιτικού σχεδιασµού (SPM)1 της έκθεσης της Οµάδας Εργασίας 1 της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιµατική Αλλαγή (IPCC) ανακοινώθηκε την Παρασκευή 27 Σεπτεµβρίου 2013 στη Στοκχόλµη. Η πολυαναµενόµενη και έγκυρη αυτή έκθεση περιλαµβάνει επιστηµονικά στοιχεία για την ανίχνευση και εξήγηση της κλιµατικής αλλαγής, δηλαδή πώς εκδηλώνεται και τι την προκαλεί.

Παρόµοιες εκθέσεις αξιολόγησης κυκλοφορούν περίπου κάθε 7 χρόνια από τις αρχές του 1990. Περίπου 2000 επιστήµονες από τις περισσότερες χώρες του κόσµου συλλέγουν και αναλύουν τη βιβλιογραφία, τις µετρήσεις των κλιµατικών µεγεθών και τις εκτιµήσεις των µαθηµατικών κλιµατικών µοντέλων για το παρόν και το µέλλον του κλίµατος. Επίσης, µελετούν τις διαφορές και τις πιθανές αντιφάσεις στη δηµοσιευµένη βιβλιογραφία, αξιολογούν την ποιότητα και την έλλειψη παρατηρήσεων και, το πιο σηµαντικό, υπολογίζουν το βαθµό βεβαιότητας όλων των επιστηµονικών συµπερασµάτων. Κατά συνέπεια, η έκθεση περιλαµβάνει εκφράσεις όπως «κατηγορηµατική βεβαιότητα» για να δείξει βεβαιότητα πέρα από κάθε αµφισβήτηση, «εξαιρετικά πιθανό» για να υποδηλώσει εµπιστοσύνη πάνω από 95%, «πολύ πιθανό» για πάνω από 90% κ.λπ.

Η IPCC κατέληξε στο κατηγορηµατικό συµπέρασµα ότι το κλιµατικό σύστηµα έχει θερµανθεί κατά 0.8oC από 1850 (Σχήµα 1α). Ειδικά µετά το 1950 η αύξηση της θερµοκρασίας είναι πιθανότατα πρωτοφανής για τα τελευταία 2000 χρόνια. Η «υπερθέρµανση του πλανήτη» διαφέρει πολύ από περιοχή σε περιοχή (Σχήµα 1β). Τον 20ό αιώνα, η Βόρεια Ευρώπη, η Βόρεια Αµερική, η Ασία, η Νότια Αµερική και η Δυτική Αφρική έχουν βιώσει τις µεγαλύτερες αυξήσεις θερµοκρασίας, κατά 2oC – 2.5oC, ενώ ο υπόλοιπος κόσµος κατά 0,5 – 2oC και µόνο µια µικρή περιοχή στο Βόρειο Ατλαντικό Ωκεανό παρουσιάζει µείωση θερµοκρασίας της τάξης του 0.5oC.

Το χιόνι και ο θαλάσσιος πάγος έχουν µειωθεί σε παγκόσµιο επίπεδο, ιδιαίτερα στον Αρκτικό Ωκεανό κατά περίπου 40%, ενώ οι ηπειρωτικοί πάγοι της Γροιλανδίας και της Ανταρκτικής συρρικνώνονται. Η παγκόσµια µέση στάθµη της θάλασσας έχει αυξηθεί γρηγορότερα κατά τον 20ό αιώνα από ό,τι κατά οποιαδήποτε άλλη περίοδο τα τελευταία 2000 χρόνια και η συγκέντρωση των αερίων του θερµοκηπίου στην ατµόσφαιρα έχει αυξηθεί κατά περίπου 40%, φθάνοντας σε πρωτοφανείς συγκεντρώσεις για τα τελευταία 800.000 χρόνια.

Η έκθεση διαπιστώνει επίσης ότι οι ωκεανοί απορροφούν περισσότερη θερµότητα και περισσότερο CO2 από την ατµόσφαιρα, θερµαίνονται, χάνουν οξυγόνο και οδηγούνται σε αύξηση της οξίνισης, παράγοντες που επηρεάζουν αρνητικά τα οικοσυστήµατα, αλλάζουν τη βιοποικιλότητα και οδηγούν ακόµη και σε εξαφανίσεις ειδών. Παρόµοια ευρήµατα έχουν γίνει ήδη γνωσά από ανεξάρτητους ερευνητικούς φορείς, όπως από το Διεθνές Πρόγραµµα για την Κατάσταση του Ωκεανού (IPSO)2, που κυκλοφόρησε την έκθεσή του το 2011.

Όσον αφορά τον κύκλο του νερού, βασικά συστατικό για τη ζωή στη Γη, η IPCC καταλήγει στο συµπέρασµα ότι έχει επηρεαστεί πολύ από την υπερθέρµανση του πλανήτη από τις αρχές της δεκαετίας του 1960, όπως δείχνουν οι αυξήσεις στην ατµοσφαιρική υγρασία και τη βροχόπτωση παγκοσµίως. Η µέση βροχόπτωση έχει αυξηθεί σηµαντικά στη Βόρεια Ευρώπη, τις βόρειο-ανατολικές ΗΠΑ και τον Καναδά και έχει µειωθεί δραµατικά στις περιοχές γύρω από τη Μεσόγειο Θάλασσα και την υποσαχάρια Αφρική. Η συχνότητα και η ένταση των ισχυρών βροχοπτώσεων έχει πιθανότατα αυξηθεί στη Β. Αµερική και την Ευρώπη από το 1950.

Το σηµαντικότερο αποτέλεσµα της IPCC όµως είναι ότι η υπερθέρµανση του πλανήτη αποδίδεται µε πολύ υψηλή βεβαιότητα στην ανθρώπινη επίδραση: τις εκποµπές των αερίων του θερµοκηπίου και άλλων ανθρωπογενών επιδράσεων. Το Σχήµα 2 δείχνει ότι η παρατηρούµενη αύξηση της θερµοκρασίας (µαύρη γραµµή) αναπαράγεται µόνο από τις συνδυασµένες ανθρωπογενείς επιδράσεις (πορτοκαλί γραµµή), δηλαδή τις εκποµπές αερίων του θερµοκηπίου (CO2, µεθάνιο και οξείδια του αζώτου, πράσινη γραµµή ) και άλλες ανθρωπογενείς δραστηριότητες (αερολύµατα από τη ρύπανση, την αλλαγή της χρήσης γης, την καταστροφή των δασών κ.λπ., κίτρινη γραµµή). Φυσικά φαινόµενα (όπως τα ηφαίστεια) και η εσωτερική µεταβλητότητα του κλίµατος (όπως π.χ. το Ελ Νίνιο στους τροπικούς ωκεανούς) δεν µπορούν να εξηγήσουν την υπερθέρµανση του πλανήτη.

Η έκθεση της IPCC περιλαµβάνει επίσης εκτιµήσεις της µελλοντικής κλιµατικής αλλαγής, θεωρώντας µερικά από τα πιο πιθανά σενάρια εκποµπών λόγω ανθρώπινης ανάπτυξης και δραστηριότητας. Καταλήγει στο συµπέρασµα ότι ακόµα και εάν οι εκποµπές αερίων του θερµοκηπίου µηδενιστούν ως το 2020, η θερµοκρασία του πλανήτη το 2100 θα είναι 1°C πάνω από τα επίπεδα του 1950, ενώ εάν οι εκποµπές συνεχίζονται µε αµείωτη ένταση, η παγκόσµια µέση θερµοκρασία θα αυξηθεί κατά 4°C µέχρι το 2100. Αύξηση 2°C θεωρείται ως το ανώτατο επιτρεπτό όριο, ώστε να µην έχουµε καταστροφικές επιπτώσεις στη χλωρίδα και πανίδα του πλανήτη. Συχνότεροι καύσωνες είναι περισσότερο πιθανοί στο µέλλον όπως επίσης και οι πολύ έντονες βροχοπτώσεις είναι πολύ πιθανό να γίνουν ακόµη πιο έντονες και πιο συχνές. Στο σενάριο υψηλών εκποµπών για το µέλλον, οι παγετώνες παγκοσµίως, εκτός ίσως από ένα κοµµάτι της Ανταρκτικής, θα µειωθούν πιθανότητα κατά 35-85%, ενώ στο βόρειο ηµισφαίριο η χιονοκάλυψη κατά πάσα πιθανότητα θα µειωθεί κατά 25%. Η άνοδος της στάθµης της θάλασσας εκτιµάται ότι θα είναι µεταξύ 52-98 εκατοστά, κατά πολύ µεγαλύτερη και πιο αξιόπιστη από τις προηγούµενες εκτιµήσεις της IPCC, αλλά ενδεχοµένως και πάλι συντηρητική σε σύγκριση µε την πραγµατικότητα διότι δεν περιλαµβάνει την άνοδο της στάθµης εξαιτίας της κατάρρευσης των παγετώνων της Ανταρκτικής που θα οδηγήσει στη διάβρωση των ακτών και τις πληµµύρες που θα απειλήσουν σοβαρά παράκτιες πόλεις και τα νησιωτικές χώρες.

Τέλος η IPCC αναφέρει σαφώς ότι ο περιορισµός της κλιµατικής αλλαγής θα απαιτήσει άµεσες, ουσιαστικές και διαρκείς µειώσεις των εκποµπών αερίων του θερµοκηπίου. Για να περιοριστεί η υπερθέρµανση του πλανήτη στους 2°C και να περιοριστούν οι επιπτώσεις της κλιµατικής αλλαγής, οι συνολικές µελλοντικές εκποµπές θα πρέπει να κυµανθούν κάτω από τους 300-500 γιγατόνους άνθρακα4 – που είναι µόνο ένα κλάσµα των γνωστών ανεκµετάλλευτων κοιτασµάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου και σαφώς λιγότερες από τις συνολικές εκλύσεις µέχρι σήµερα.

Ακόµη και πριν τη δηµοσίευση της έκθεσής της, η IPCC έγινε αντικείµενο ισχυρής κριτικής, έντονων συζητήσεων και διαφωνιών και τροφή για τη µικρή αλλά θορυβώδη οµάδα των σκεπτικιστών της κλιµατικής αλλαγής. Ένας από τους λόγους ήταν το γεγονός ότι τα αριθµητικά µοντέλα δεν κατάφεραν να περιγράψουν την παρατηρούµενη επιβράδυνση της παγκόσµιας αύξησης της θερµοκρασίας κατά την περίοδο 2005-20155 (Σχήµα 1α). Η ασυµφωνία, η οποία έδωσε τροφή για αµφισβήτηση του φαινοµένου της παγκόσµιας θέρµανσης και της ανθρωπογενούς αιτίας της, προκύπτει από το γεγονός ότι τα µαθηµατικά µοντέλα κάνουν µακροπρόθεσµες προβλέψεις (πολλών δεκαετιών) και δεν πρέπει να συγκρίνονται µε βραχυπρόθεσµες παρατηρήσεις µεταβλητότητας (της µιας δεκαετίας). H βραχυπρόθεσµη φυσική µεταβλητότητα των τροπικών ωκεανών, που ενδεχοµένως ανατροφοδοτείται από τις µεταβολές των σύννεφων στην περιοχή και δεν µπορεί να περιγραφεί από µοντέλα καθώς επίσης και οι µεγάλες πρόσφατες εκποµπές αερολυµµάτων από τις νέες βιοµηχανίες της Κίνας που δεν έχουν συµπεριληφθεί στα µοντέλα, θα µπορούσαν να εξηγήσουν την επιβράδυνση. Σίγουρα όµως η υπερθέρµανση του πλανήτη δεν έχει σταµατήσει, και ακόµη και αν η επιβράδυνση προσωρινά την αποκρύπτει, τελικά θα επιστρέψει χωρίς διακοπή.

Σε αντίθεση µε τους σκεπτικιστές, που είναι συνήθως µη ειδικοί επιστήµονες, οι οποίοι θεωρούν ότι η επιβράδυνση αποδεικνύει την υπερεκτίµηση της παγκόσµιας θέρµανσης, ορισµένοι ειδικοί επιστήµονες ισχυρίζονται ότι η πρόσφατη έκθεση της IPCC, όπως και οι προηγούµενες, είναι σωστή αλλά πολύ συντηρητική6, διότι δεν συµπεριλαµβάνει στην ανάλυσή της σηµαντικές κλιµατικές διεργασίες. Πολλοί ωκεανογράφοι υποστηρίζουν ότι η κατάσταση των ωκεανών είναι χειρότερη από ό,τι περιγράφεται στην έκθεση, καθώς οι θαλάσσιοι πάγοι το καλοκαίρι στον Αρκτικό ωκεανό θα εξαφανιστούν εντός 25 ετών (IPSO)7, η οξίνιση θα οδηγήσει στην εξόντωση οστρακοειδών από τουλάχιστον το µισό Αρκτικό Ωκεανό και οι κοραλλιογενείς ύφαλοι θα διαβρωθούν γρηγορότερα από ό,τι µπορούν να αναπτυχθούν και θα οδηγηθούν στην εξαφάνιση από τη στιγµή που οι ατµοσφαιρικές εκποµπές CO2 φτάσουν τα 450-500 ppm (τον 20ο αιώνα οι εκποµπές αυξήθηκαν από 325 σε 400ppm περίπου). Άλλες αρνητικές επιδράσεις στους ωκεανούς, εκτός από την υπερθέρµανση, την οξίνιση και την απο-οξυγόνωση, είναι οι αυξηµένες απορροές αζώτου από τη γεωργία και τα λύµατα των παράκτιων περιοχών, καθώς και η υπερ-αλίευση, που δεν έχουν συµπεριληφθεί στην παρούσα έκθεση.

Επιπλέον, η IPCC δεν έχει συµπεριλάβει ακραία αλλά ρεαλιστικά σενάρια κλιµατικών επιπτώσεων, όπως διαρροή µεθανίου από το βυθό του Αρκτικού ωκεανού ή το µόνιµα παγωµένο έδαφος της βόρειας Ασίας και Αµερικής το οποίο κατέχει δύο φορές περισσότερο άνθρακα από την ατµόσφαιρα τώρα8. Το µεθάνιο είναι 20 φορές πιο ισχυρό από το CO2 στην παγίδευση της θερµότητας στην ατµόσφαιρα, ώστε η παράλειψη του φαινοµένου αυτού να υποτιµά σηµαντικά τις µελλοντικές προβλέψεις υπερθέρµανσης. Επιπλέον, η κατάρρευση των παγετώνων, που επίσης έχει εξαιρεθεί από την παρούσα έκθεση της IPCC, είναι βέβαιο ότι θα οδηγήσει σε σηµαντική άνοδο της στάθµης της θάλασσας κατά 1-1.5 µέτρα µέχρι το 2100. Η ανώτερη επιτροπή της IPCC επέλεξε τις ηπιότερες προβλέψεις αύξησης της στάθµης της θάλασσας θεωρώντας την περισσότερο αξιόπιστη αφού υποστηρίζεται από τη µεγαλύτερη µερίδα επιστηµόνων. Σε άλλη περίπτωση όµως, ενώ γενικά η επιστήµη λέει ότι αν η ποσότητα του διοξειδίου του άνθρακα στην ατµόσφαιρα διπλασιάζεται, η µακροπρόθεσµη αύξηση της θερµοκρασίας της γης (η λεγόµενη «κλιµατική ευαισθησία») θα είναι τουλάχιστον 2°C, αλλά πιο πιθανό πάνω 3οC9, µια µικρή µερίδα επιστηµόνων λέει ότι η ευαισθησία του κλίµατος θα µπορούσε να είναι κάτω από 1.5oC. Στην περίπτωση αυτή, η IPCC επέλεξε το χαµηλότερο κατώτατο όριο για την κλιµατική ευαισθησία, συµφωνώντας µε τη µικρότερη οµάδα επιστηµόνων που έδωσε και την πιο συντηρητική εκτίµηση10.

Άλλες επιστηµονικές και πολιτικές αναλύσεις π.χ. η Εθνική Υπηρεσία Ωκεανών και Ατµόσφαιρας των ΗΠΑ, το Army Corps of Engineers, το Πρόγραµµα Κλιµατικής Αλλαγής των ΗΠΑ αλλά και η Copenhagen Diagnosis11 έχουν δείξει από το 2009 ότι οι προβλέψεις της IPCC έχουν υποτιµήσει συστηµατικά τις αιτίες και τις επιπτώσεις της υπερθέρµανσης ιδιαίτερα σε σχέση µε τις εκποµπές CO2 από διάφορες χώρες και τις αυξήσεις στις θερµοκρασίες της γης και της θάλασσας. Η IPCC έχει αρνηθεί µάλιστα να δώσει ένα ανώτατο όριο για την αύξηση της στάθµης της θάλασσας.

Ίσως ο πιο γνωστός επιστήµονας µοντελοποίησης του κλίµατος ο James Hansen θεωρεί ότι η συντηρητικότητα ή όπως λέει ο ίδιος η «επιστηµονική επιφυλακτικότητα» εµποδίζει επιστήµονες να µεταδώσουν αποτελεσµατικά τον πραγµατικό κίνδυνο της κατάρρευσης των πάγων στην Γροιλανδία και τη Δυτική Ανταρκτική12. Ισχυρίζεται ότι η επιστηµονική επιφυλακτικότητα περιλαµβάνει «µια τάση για σταδιακή αποδοχή των νέων στοιχείων που έρχονται στο φως» και «µια πίεση στους επιστήµονες να είναι συντηρητικοί» και να υποβάλλουν επιστηµονικές εργασίες που «δεν προωθούν άλµατα στην κατανόησή µας». Η επιστηµονική επιφυλακτικότητα επηρεάζει επίσης τις εκτιµήσεις της IPCC, που «παράγουν συναίνεση» µεταξύ των χιλιάδων επιστηµόνων από τις περισσότερες χώρες του κόσµου, οι οποίοι είναι συλλογικά «εξαιρετικά προσεκτικοί στο να κάνουν εκτιµήσεις για τις αιτίες της κλιµατικής αλλαγής».

Αυτός ο συντηρητισµός µπορεί επίσης να έχει ενισχυθεί από τις σφοδρές επιθέσεις κατά των επιστηµόνων του κλίµατος τα τελευταία χρόνια από τους σκεπτικιστές13 που χρησιµοποιούν τακτικές εκφοβισµού, όπως η υβριστική γλώσσα στο διαδίκτυο, συγκρίσεις µε κακοποιούς και τροµοκράτες, υποκλοπή προσωπικών ηλεκτρονικών µηνυµάτων, ακόµα και θανατικές απειλές. Οι σκεπτικιστές που αµφισβητούν την πραγµατικότητα και τη σηµασία της ανθρωπογενούς αλλαγής του κλίµατος έχουν κατηγορήσει πάντα επιστήµονες ως κινδυνολόγους που υπερβάλουν στην περιγραφή και ερµηνεία των φαινοµένων και των ανθρώπινων επιδράσεων στο κλιµατικό σύστηµα. Την ίδια στιγµή, η επιγραµµατική και επιφανειακή κάλυψη του θέµατος από τη µεγάλης κυκλοφορίας και επιρροής δηµοσιογραφία δεν δίνει αρκετό χρόνο στους επιστήµονες να καλύψουν όλες τις προειδοποιήσεις ή να παρουσιάσουν όλα τα καταστροφικά σενάρια, αλλά δίνουν εξίσου χρόνο στις περιορισµένης εµβέλειας, αποκλίνουσες, ακραίες και λανθασµένες απόψεις των σκεπτικιστών. Ιδίως, οι αµερικανοί επιστήµονες είναι περισσότερο επιρρεπείς στο να κάνουν µετροπαθείς προβλέψεις από τους συναδέλφους τους στην Ευρώπη και αλλού, επειδή έχουν υποβληθεί σε έντονες πιέσεις14 από σκεπτικιστές, τα λόµπι που τελικά αυτοί εξυπηρετούν και τους πολιτικούς που τα προστατεύουν.

Ο συντηρητισµός στην επιστήµη, ωστόσο, αν και θεωρείται από κάποιους ως µια αρετή, µπορεί να εφησυχάσει την Πολιτεία δίνοντας µια ψεύτικη αίσθηση ασφάλειας και οδηγώντας σε αδράνεια, καθώς οι πλέον καταστροφικές επιπτώσεις της αλλαγής π.χ. στη στάθµη της θάλασσας αργούν να εκδηλωθούν. Το τίµηµα όµως θα καταβληθεί τελικά, αργότερα, και δυστυχώς από εκείνες τις γενιές που δεν θα ευθύνονται για το πρόβληµα αλλά ούτε και για τη σηµερινή µας απραξία που το διόγκωσε.

ΝΑΤΑΣΣΑ ΡΩΜΑΝΟΥ

Δρ. Ερευνήτρια
Πανεπιστήµιο Κολούµπια, Global Climate Change, Physical and Biogeochemical Oceanography

1. http://www.climatechange2013.org/images/uploads/WGIAR5-SPM_Approved27Sep2013.pdf
2.http://www.stateoftheocean.org/
3. http://www.realclimate.org/index.php/archives/2013/10/the-ipcc-ar5-attribution-statement/
4. http://www.nature.com/news/ipcc-despite-hiatus-climate-change-here-to-stay-1.13832
5. http://www.nytimes.com/2013/09/10/science/a-climate-alarm-too-muted-for-some.html?_r=1&
6. http://www.realclimate.org/index.php/archives/2013/10/sea-level-in-the-5th-ipcc-report/
7. http://www.climatecentral.org/news/ocean-deteriorating-more-rapidly-than-once-thought-16596
8. Tarnocai et al, 2009. Global Biogeochemical Cycles, 23.
9. http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=ipcc-revises-climate-sensitivity
10. http://thinkprogress.org/climate/2013/09/10/2596781/denier-intimidation-tactics-ipcc-lowball-sea-level-rise-climate-sensitivity/
11. Allison et al, 2009. Australian Climate Research Centre.
12. Hansen, 2007. Scientific reticence and sea level rise. Environ. Res. Lett., 2.
13. Schneider, 1996. London: Weidenfeld and Nicolson), 256 pp.

14. Oreskes and Conway, 2010: http://e360.yale.edu/content/feature.msp?id=2285; Mann 2012: http://thinkprogress.org/climate/2012/04/23/469307/michael-mann-the-danger-of-climate-change-denial/

Advertisements

One thought on “παγκόσμια κλιματική αλλαγή: τι λέει η επιστήµη και πόσο συντηρητική είναι τελικά η έκθεση της IPCC;

  1. Πιθανόν την ΕΠΙΣΤΗΜΗ μερικοί και μερικές την αντιλαμβάνονται κάπως έτσι:
    «ΑΙΠΟΙΣΤΥΜΙ»

    Ρίξτε μια ματιά εδώ
    H ανταρκτική καταλαμβάνει το 91.49% του συνολικού όγκου πάγων του πλανήτη
    Σήμερα όπως είναι εμφανές από το διαδραστικό γράφημα στις 9/10/2013 οι πάγοι στην Ανταρκτική έχουν αποκτήσει την μεγαλύτερη έκταση των τελευταίων 34 ετών.
    Για δοκιμάστε το σύνδεσμο εδώ:
    http://arctic.atmos.uiuc.edu/cryosphere/antarctic.sea.ice.interactive.html

    H αρκτική συμπεριλαμβανομένης και της Γροιλανδίας κατέχει MONO το 7.9% του συνόλου των πάγων. Στις 16/9/2012 καταγράφηκε η ελάχιστη τιμή στα τελευταία 34 χρόνια (3.413 square meters). Φέτος την αντίστοιχη ημερομηνία (9/10/2013 DOY:282) οι πάγοι επανήλθαν με αύξηση 49.58% !!! (5.105 million square meters)
    Αrctic Interactive Sea Ice Graph:
    http://nsidc.org/arcticseaicenews/charctic-interactive-sea-ice-graph/

Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.