Ανάπτυξη: ή η Πίτα και ποιος την έφαγε

PHOTO-7Η Ανάπτυξη είναι από τους πιο πολυχρησιμοποιημένους και ταυτόχρονα αντιφατικούς όρους στην πολιτική. Η πανάκεια στα ευχολόγια των πολιτικών. Ειδικά σήμερα, η απάντηση σε κάθε ερώτηση.

Η επίκλησή της σπάνια συνοδεύεται από ερμηνεία. Τι εννοούν αυτοί που μιλούν για ανάπτυξη πέραν των κοσμητικών επιθέτων και των συνοδευτικών φανφαρονισμών; Ας το κάνομε σαφές εξαρχής: τα επίθετα που κολλάνε στην ανάπτυξη (βιώσιμη, αειφόρος, χαριτωμένη…) χρησιμοποιούνται ακριβώς για να μην πουν τι εννοούν. Για να την παρουσιάσουν σαν κάτι το φιλικό στον άνθρωπο και τη φύση. Μας λένε αόριστα: Υποδομές, παραγωγικότητα, επιχειρήσεις, δουλειά για όλους κ.λπ. Πώς μεταφράζεται αυτό στην πράξη; Δεν μας λένε. Ετυμολογικά, η «ανάπτυξη» είναι η αύξηση ή με κοινωνικούς όρους, να τρώμε όλοι, περισσότερο. Αν αυτό εννοούν, τότε έχομε σοβαρό πρόβλημα.

Υπάρχει μια άβολη αλήθεια που δεν εξορκίζεται. Αλήθεια, που από διαφορετική σκοπιά, απέδειξαν με μεγάλη οξυδέρκεια τόσο ο Μαρξ όσο και ο Δαρβίνος, και που τεκμηριώθηκε επιστημονικά από πολλούς μελετητές της Οικολογίας, στερώντας μας ήδη από τον προπερασμένο αιώνα τη δικαιολογία της άγνοιας (1). Παρά τη βαριά εισαγωγή, η αλήθεια αυτή είναι πολύ απλή: Σε έναν πεπερασμένο χώρο όπως ο πλανήτης μας, Η Πίτα είναι συγκεκριμένη: δεν μεγαλώνει, δεν μικραίνει. Φυσική συνεπαγωγή, η λαϊκή ρήση: Δεν γίνεται η πίτα ολάκερη και ο σκύλος χορτάτος.

Πώς ερμηνεύεται κάτω από αυτό το πρίσμα η υπόσχεση για «ανάπτυξη»; (=να τρώμε όλοι περισσότερο). Είτε μας λένε ψέματα ή μας λένε τη μισή αλήθεια, την οποία (ας το ομολογήσομε επιτέλους) τη χάβουμε όχι γιατί είμαστε χαζοί, αλλά γιατί μας συμφέρει. Η μισή αλήθεια που αποκρύπτεται, είναι ότι για να «να τρώμε όλοι περισσότερο», πρέπει να φάμε το κομμάτι της πίτας που αντιστοιχεί σε κάποιον άλλον. Το κόλπο πιάνει, γιατί μας κάνουν να πιστέψομε ότι θα είμαστε από τη μεριά αυτών που θα φάνε το κομμάτι της πίτας των άλλων και όχι στη μεριά αυτών των οποίων το κομμάτι θα φαγωθεί…

Μερικά παραδείγματα ίσως μας φωτίσουν περισσότερο: Ο πλούσιος Βορράς είναι πιο «ανεπτυγμένος» γιατί τρώει το κομμάτι του φτωχού Νότου. Οι πλούσιοι, είναι πλούσιοι γιατί τρώνε το μεγαλύτερο κομμάτι από την πίτα που πρέπει να μοιραστεί ολόκληρη η κοινωνία. Η επίπλαστη «ανάπτυξη» στην οποία είχε βυθιστεί η Ελλάδα (και πολλές δυτικές χώρες) οφειλόταν στην κατανάλωση μέρους της πίτας του Νότου, μέρους των επόμενων γενεών, αλλά και μέρους που οφείλαμε να έχομε αφήσει ανέπαφο για να μπορούμε στο μέλλον να φτιάχνομε πίτες (με τεχνικούς όρους: εξάντληση φυσικών πόρων, όπως το νερό, τα ορυκτά, τα δάση κ.λπ.).

Όσοι μιλάνε για «ανάπτυξη» οφείλουν αφενός να συμπληρώνουν τίνος το κομμάτι θα κλέψουν, και αφετέρου σε ποιον θα μοιραστεί το κλεμμένο κομμάτι και σε ποιον τα ψίχουλα. Υπάρχει ακόμη μια διάσταση στο θέμα που γίνεται αντιληπτή μόνο σε βάθος χρόνου. Προσωρινά και τοπικά μπορούμε να έχομε ενδείξεις «ανάπτυξης» (χωρίς να ρωτάμε «τίνος το κομμάτι κλέβομε»). Αναμφίβολα όμως, όσο και να «μαγειρέψομε» τους αριθμούς, κάποια στιγμή δεν θα μεγαλώνουν άλλο αν δεν βρούμε νέα πηγή άντλησης «κλοπιμαίων». Με τεχνικούς όρους αυτό ονομάζεται… κρίση!

Το αστείο (ή τραγικό) είναι ότι δεν σταμάτησαν οι πλούσιοι να κερδίζουν. Κρίση βαφτίζεται το γεγονός ότι οι δείκτες που χρησιμοποιούν για να μετρήσουν την (υποχρεωτική στην ιδεολογία της ανάπτυξης) αύξηση των κερδών, δείχνουν μείωση στο ρυθμό που βγάζουν κέρδη!

Με λίγα λόγια όποιος υπόσχεται ανάπτυξη, είναι καταδικασμένος με βάση τα κριτήρια που ο ίδιος θέτει, να φτάσει σε «κρίση» όποιες προθέσεις και να έχει. Πώς ξεπερνιέται αυτή η κρίση; Η απάντηση του Μαρξ είναι «καταστροφή προϊόντων και μέσων παραγωγής» για να ξαναρχίσει ο ίδιος φαύλος κύκλος. Όντως, ο καπιταλισμός ξεπερνούσε στα πρώιμα στάδιά του τις κρίσεις τις με πολέμους που οδηγούσαν σε νέους κύκλους ανάπτυξης.

Σήμερα επιχειρείται η εύρεση νέων πηγών άντλησης «κλοπιμαίων» ως μηχανισμός παράτασης ζωής του καπιταλισμού: Είναι αυτό που ζούμε με την προσπάθεια ιδιωτικοποίησης κάθε δημόσιου πόρου. Αυτά που μέχρι πρότινος θεωρούντο αυταπόδεικτα και δικαιώματα για όλους, σήμερα πρέπει να πωλούνται: παιδεία, υγεία, φυσικό περιβάλλον, νερό, δημόσια γη, εργατικά δικαιώματα, ανθρώπινα δικαιώματα2…

Και ο ΣΥΡΙΖΑ;

Ο ΣΥΡΙΖΑ έχει δύο επιλογές, και οι δύο με πολλά προβλήματα.

Η πρώτη είναι να χρησιμοποιεί τη λέξη «ανάπτυξη», προσπαθώντας να πείσει την κοινωνία ότι αυτό που γνώριζε μέχρι σήμερα (που στο συλλογικό φαντασιακό έχει περάσει ως αύξηση) είναι κάτι άλλο από αυτό που εννοεί. Θα πρέπει να πείσει ότι υπάρχει «καλή ανάπτυξη» που συνδέεται με τις ανάγκες και όχι με την οικονομική αύξηση, εγχείρημα μάλλον ακατόρθωτο. Πολιτικά δε αναποτελεσματικό διότι θα χρησιμοποιεί τον όρο, ο οποίος αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της πολιτικής του αντιπάλου. Όσο καλή και να είναι η τεκμηρίωσή του, ο κόσμος θα αντιλαμβάνεται την «ανάπτυξη» του αντιπάλου και θα ζητά τα ανάλογα αποτελέσματα (= όλοι, όλο και περισσότερο) ασχέτως του ότι αυτό είναι άτοπο.

Η δεύτερη επιλογή που έχει ο ΣΥΡΙΖΑ είναι η διατύπωση εναλλακτικού οράματος στην «ανάπτυξη». Η βασική δυσκολία εδώ είναι ότι μας εκπαιδεύουν συνεχώς και με όλα τα μέσα να πιστέψομε ότι δεν υπάρχει εναλλακτική λύση3. Οι κρατούντες, δεν θέλουν καν να διανοηθούμε για το αν έχουν το δικαίωμα να κρατάνε το μαχαίρι που κόβει την πίτα, ούτε για το πώς χρησιμοποιούν αυτό το «δικαίωμα» καθώς και το αν ή όχι κλέβουν και τίνος την πίτα. Όμως ακριβώς αυτά τα, επικίνδυνα, ερωτήματα πρέπει να απαντήσομε. Όσο για το αν πρέπει να «αναπτύξομε» (=κλέβοντας) την πίτα, ας μην χάβουμε το δόλωμα με τα ψίχουλα. Είναι αρκετή για ΟΛΟΥΣ.

Παρά τις δυσκολίες, ο ΣΥΡΙΖΑ μάλλον όφελος θα έχει με την ειλικρινή διατύπωση της εναλλακτικής πρότασης: Διαχείριση των πόρων με κριτήριο τις ανάγκες του ανθρώπου. Το «πρώτα ο άνθρωπος» έχει ήδη διατυπωθεί από τα κινήματα με το αγγλικό «People over profits». Έχει βέβαια διατυπωθεί πολύ νωρίτερα από το χώρο που πάντα είναι μπροστά στην κοινωνία: την τέχνη. Ο Σεφέρης κατά τη βράβευσή του με το Νόμπελ ήταν σαφής: Ὅταν στὸ δρόμο τῆς Θήβας, ὁ Οἰδίπους συνάντησε τὴ Σφίγγα, κι αὐτὴ τοῦ ἔθεσε τὸ αἴνιγμά της, ἡ ἀπόκρισή του ἦταν: ὁ ἄνθρωπος. Τούτη ἡ ἁπλὴ λέξη χάλασε τὸ τέρας.

ΠΕΤΡΟΣ ΛΥΜΠΕΡΑΚΗΣ

Δρ. Βιολόγος

1. Εννοείται επιστημονικώς τεκμηριωμένα, γιατί, αλλιώς, όλα τα πλάσματα της φύσης, γνωρίζουν αυτήν την αλήθεια εδώ και εκατομμύρια χρόνια, αφού η άγνοιά της συνεπάγεται καταστροφή.

2. Για όλες τις κατηγορίες που αναφέρονται αρκεί η ανάγνωση των συμφωνηθέντων στα μνημόνια και τους νόμος που τα ακολούθησαν. Ειδικά για τα ανθρώπινα δικαιώματα δείτε εδώ http://slaveryfootprint.org/

3. Η πρόταση αυτή έχει διατυπωθεί και ως θεωρία με τίτλο TINA, εκ του «there is no alternative» = δεν υπάρχει εναλλακτική!

Advertisements