από τον περιβαλλοντισμό στην «Κομμούνα της Ταξίμ»

PHOTO-2Υποστηρίζεται από ερευνητές ότι η περιβαλλοντική πολιτική αφορά περισσότερο την κοινωνία και λιγότερο το περιβάλλον, διότι πάνω απ’ όλα διαμορφώνει την κοινωνία. Συνεκδοχικά η συλλογική δράση που εστιάζει στην περιβαλλοντική προστασία δεν είναι αμιγώς περιβαλλοντική. Συμπεριλαμβάνει και ευρύτερα αιτήματα αναδιαμόρφωσης της κοινωνίας. Γι’ αυτό και προκρίνουν τον όρο «διαπεριβαλλοντική» συλλογική δράση την οποία ορίζουν ως δράση η οποία υπερβαίνει το στενό καθορισμό του όρου «περιβάλλον» καθιστώντας την μ’ αυτόν τον τρόπο μια δράση πολυδιάστατη. Η αναλυτική δύναμη αυτού του όρου γίνεται εμφανής σε περιπτώσεις κινημάτων όπως αυτό της Ταξίμ αφού η έννοια του «διαπεριβαλλοντισμού», όπως έχει αναλυθεί παραπάνω, απαντά με τον πιο σαφή τρόπο στην απορία που είχε πολύς κόσμος τις πρώτες μέρες της τουρκικής εξέγερσης ο οποίος αναρωτιότανε πώς είναι δυνατόν το ξερίζωμα δυο δέντρων να πυροδοτήσει μια τέτοια δυναμική.

«Δεν πρόκειται πια για δυο δέντρα» μου είπε ένας φίλος προχθές στην Ταξίμ. Δεν επρόκειτο ποτέ μόνο για δυο δέντρα θα συμπλήρωνα εγώ. Εδώ και δεκαετίες τα κινήματα που υπάρχουν σ’ όλη τη χώρα με αφορμή περιβαλλοντικά ζητήματα δεν εξαντλούν τη δράση τους σε στενά περιβαλλοντικά επίδικα. Αντιθέτως θέτουν ευρύτερα ζητήματα δημοκρατίας, άσκησης πολιτικής, ανθρωπίνων δικαιωμάτων και κοινωνικής χειραφέτησης. Αυτά τα κινήματα είναι πάρα πολλά και σε πάρα πολλές περιοχές της χώρας.  Η εξέγερση της Ταξίμ αποτελεί τη συνάντηση και την έκβαση της ύπαρξης όλων αυτών των κινημάτων τα οποία είναι ορατά παρόλη την καταστολή τους εδώ και τέσσερις περίπου δεκαετίες.

Μερικά παραδείγματα τέτοιων κινητοποιήσεων είναι η υπόθεση του πυρηνικού εργοστασίου στο Akkuyu, μία περιοχή στα παράλια της Τουρκίας, η οποία ξεσήκωσε πλήθος αντιδράσεων στο εσωτερικό της χώρας το 1976 αλλά δυνάμωσε ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1990. Η σθεναρή αντίδραση των κατοίκων οδήγησε την κυβέρνηση στη διεξαγωγή δημοψηφίσματος το 1999 το αποτέλεσμα του οποίου ήταν η απόρριψη της κατασκευής του εργοστασίου με 84%. Ωστόσο παρά τη συντριπτική πλειοψηφία ενάντια στο εργοστάσιο, η σημερινή κυβέρνηση υπέγραψε το 2010 μνημόνιο συνεργασίας με τη ρωσική κυβέρνηση για την κατασκευή του. Ο αγώνας από την πλευρά των κατοίκων ενάντια σ’ αυτή την απόφαση συνεχίζεται.

Μια δεύτερη περίπτωση είναι η κινητοποίηση ενάντια στις «κατεδαφίσεις του Πέρα» στη διάρκεια της δεκαετίας του 1980, στην πρώτη δηλαδή απόπειρα αναμόρφωσης της περιοχής Beyoğlu στην οποία ανήκει και η πλατεία Ταξίμ. Το κίνημα αυτό δεν ήταν τόσο ευρύ όσο αυτό του Akkuyu, έμεινε όμως στην ιστορία ως ένα κίνημα το οποίο εστίαζε στην προστασία του περιβάλλοντος και ιδιαίτερα της πολιτισμικής κληρονομίας της περιοχής μιας και τα κτίρια που κατεδαφίστηκαν προκειμένου να κατασκευαστούν οι μεγάλες οδικές αρτηρίες που οδηγούν στην πλατεία είχαν χαρακτηριστεί διατηρητέα. Παρόμοια είναι και η κινητοποίηση ενάντια στην κατασκευή της «Τρίτης Γέφυρας» του Βοσπόρου, η οποία γεννήθηκε το 1998 από τους κατοίκους της περιοχής του Αρναβούτκιοϊ (Arnavutköy). Η κίνηση αυτή αφορά όχι μόνο την περιβαλλοντική καταστροφή των περιοχών όπου θα τοποθετηθούν οι πυλώνες της γέφυρας αλλά θέτει και ζητήματα πολιτισμικής κληρονομιάς, μιας και οι όχθες του Βοσπόρου έχουν χαρακτηριστεί ως προστατευόμενη περιοχή πολιτισμικής κληρονομιάς από διεθνείς οργανισμούς όπως η UNESCO, αλλά και ευρύτερα ζητήματα δημοκρατίας και ανθρωπίνων δικαιωμάτων, στη βάση του ποιος έχει δικαίωμα να αποφασίσει για ένα έργο υποδομής, το οποίο θα αλλάξει δραστικά τη ζωή των κατοίκων σε μια περιοχή.

Τα ίδια ζητήματα θέτουν και οι κάτοικοι των περιοχών της Νοτιοανατολικής Τουρκίας στην οποία ένα τεράστιο έργο κατασκευής υδροηλεκτρικών φραγμάτων, το Gap Projesi, είναι η αιτία για την εκκένωση ολόκληρων χωριών, την καταστροφή δασών και τη βύθιση σημαντικών αρχαιολογικών χώρων. Παρόμοια περίπτωση, που μας θυμίζει πολύ τις Σκουριές, αποτελεί και η περιοχή της Περγάμου, όπου οι κάτοικοι αντιδρούν στη λειτουργία ορυχείου χρυσού και την καταστροφή του περιβάλλοντος και ειδικά του υδροφόρου ορίζοντα εξαιτίας της χρήσης κυανίου που χρησιμοποιείται για την εξόρυξη του μετάλλου.

Όλες οι παραπάνω συλλογικές δράσεις δεν μένουν στο στενό περιβαλλοντικό καθορισμό του ζητήματος. Θέτουν ευρύτερα ζητήματα τα οποία αφορούν στην οικονομική ανάπτυξη της χώρας, στον εκδημοκρατισμό της, στην καταπάτηση ανθρωπίνων δικαιωμάτωνμ όπως αυτή γίνεται αντιληπτή μέσα από το βίαιο απεντοπισμό τους από τον τόπο τους καθώς και ζητήματα που αφορούν στο σεβασμό της ιστορίας και της πολιτισμικής κληρονομιάς των περιοχών που πλήττονται από τέτοιες αποφάσεις.

Η Ταξίμ κομμάτι ευρύτερων εθνικών και διεθνών κινημάτων

Υπό αυτό το πρίσμα λοιπόν η ανάλυση τέτοιων κινητοποιήσεων ως διαπεριβαλλοντικές βοηθά να κατανοήσουμε γιατί η τουρκική εξέγερση των δύο τελευταίων εβδομάδων έχει πάρει τα χαρακτηριστικά ενός ριζοσπαστικού κινήματος. Αφενός μεν διότι η Ταξίμ αυτή τη στιγμή αποτελεί ένα σημείο συνάντησης τέτοιων κινητοποιήσεων οι οποίες έχουν πολύ ευρύτερα και όχι αμιγώς περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά. Αφετέρου δε διότι κατέστη δυνατό, εξαιτίας αυτής της ευρύτητας των αιτημάτων, ομάδες μη-περιβαλλοντικές καθώς και ριζοσπαστικά αριστερά κόμματα αλλά και ομάδες που ανήκουν στον ευρύτερο αντιεξουσιαστικό χώρο να βρουν κοινό σημείο αναφοράς και να συντονίσουν τη δράση τους.

Το σημείο στο οποίο όλες αυτές οι ομάδες συμφωνούν είναι η αντιμετώπιση και η αντίδραση ενάντια στον αυταρχισμό της κυβέρνησης είτε αυτός αφορά –φαινομενικά– θρησκευτικό είτε νεοφιλελεύθερο συντηρητισμό. «Θέλουμε να μας σεβαστούν. Να σεβαστούν τα ατομικά και συλλογικά δικαιώματά μας καθώς και το δικαίωμά μας στην πόλη» δήλωσε στο καναδικό ράδιο-τηλεοπτικό δίκτυο CBC η κοινωνική ανθρωπολόγος καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Sabancı, Leyla Neyzi. «Ο κόσμος δε φεύγει. Στο παρελθόν η αστυνομία μπορούσε να διαλύσει μια διαδήλωση με δακρυγόνα και αύρες. Αυτή τη φορά ο κόσμος είναι ανυποχώρητος. Έχουν μαζευτεί πάρα πολλά και για πάρα πολλά χρόνια» μου είπε ένας φίλος μέλος του συνδικάτου DİŞK.

Σήμερα που γράφω αυτό το κείμενο είναι Δευτέρα 17 Ιουνίου. Η αστυνομία έχει διαλύσει τους διαδηλωτές του Πάρκου Γκεζί και η διέλευση στην πλατεία και στους γύρω δρόμους είναι εξαιρετικά ελεγχόμενη. Ωστόσο οι διαδηλωτές δεν το βάζουν κάτω. Η «κομμούνα της Ταξίμ» όπως αναφέρονται στις δράσεις τους οι διαδηλωτές είναι γεγονός. «Για δύο εβδομάδες καταφέραμε να υλοποιήσουμε το δικαίωμά μας στην πόλη» γράφει μια διαδικτυακή φίλη. Με αλληλεγγύη με, ανθρωπιά με αυταπάρνηση. «Εχτές κοιμήθηκα μόνο τρεις ώρες στο λόμπι ενός ξενοδοχείου. Οι ξενοδόχοι γύρω από την Ταξίμ μας έχουν στηρίξει πολύ αυτές τις μέρες» μου είπε ένας φίλος ενώ είχαμε καταφύγει σ’ ένα καφέ για να αποφύγουμε τα δακρυγόνα.

Κλείνοντας αυτό που γίνεται σαφές από μια εξέγερση σαν την εξέγερση της Πλατείας Ταξίμ, είναι πως οι διαπεριβαλλοντικές κινητοποιήσεις δεν είναι μόνο κινητοποιήσεις που διατυπώνουν πολύ περισσότερα και ευρύτερα αιτήματα από την περιβαλλοντική προστασία. Ακριβώς γι’ αυτό το λόγο είναι κομμάτι ευρύτερων κοινωνικών κινημάτων σε εθνικό και διεθνικό επίπεδο. Γι’ αυτό η τουρκική εξέγερση θα πρέπει να αναλυθεί ως κομμάτι του αντικαπιταλιστικού κινήματος κατά της παγκοσμιοποίησης, των κινημάτων των αγανακτισμένων, εν μέρει της αραβικής άνοιξης και γενικότερα κινημάτων κοινωνικής χειραφέτησης. Ακριβώς γι’ αυτό το λόγο υπάρχει πάντα συσχετισμός από την πλευρά των ακτιβιστών με άλλες κινητοποιήσεις. Η αλληλεγγύη που εκφράστηκε λόγου χάρη αυτές τις μέρες ανάμεσα στους εξεγερμένους της Ταξίμ και τους Ελληνες που διαδήλωσαν για την ΕΡΤ διόλου τυχαία δεν ήταν και λίγο έχει να κάνει με το ότι αυτές οι κινητοποιήσεις συνέπεσαν χρονικά. Τα αντανακλαστικά και το περιεχόμενο των συνθημάτων σχετικά με τον ταξικό χαρακτήρα για παράδειγμα και των δύο περιπτώσεων καταδεικνύει ακριβώς αυτή τη συνέχεια που υπάρχει ανάμεσα σ’ όλα αυτά τα επιμέρους, περιβαλλοντικά και μη, κινήματα.

ΑΙΜΙΛΙΑ ΒΟΥΛΒΟΥΛΗ

Επίκουρη Καθηγήτρια Πανεπιστήμιο Φατίχ

Advertisements