το σύγχρονο «αγροτικό ζήτημα»

photo-5Πολλά έχουν γραφτεί για την αγροτική ανάπτυξη στην Ελλάδα, την αγροτική παραγωγή, τις επιδοτήσεις και την Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ). Από το 2010 συζητείται σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης η αναθεώρηση της ΚΑΠ ενόψει της νέας προγραμματικής περιόδου 2014-2020. Οι διαπραγματεύσεις μεταξύ των διαφόρων οργάνων της ΕΕ είναι σε εξέλιξη και αναδεικνύουν τις διαφορετικές προσεγγίσεις που υπάρχουν, καθώς κεντρικό ζήτημα αποτελεί η πολλαπλή συμμόρφωση της ΚΑΠ με τις Οδηγίες για την προστασία του περιβάλλοντος (Οδηγία Πλαίσιο για τα Ύδατα – ΟΠΥ, Οδηγία για την ορθολογική χρήση των γεωργικών φαρμάκων κ.λπ.) και η σύνδεσή της με τις χρηματοδοτήσεις.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο επιχείρησε να διασφαλίσει την εν μέρει συμμόρφωση όλων των αγροτών με κάποια ελάχιστα περιβαλλοντικά πρότυπα, θέτοντάς την ως προϋπόθεση για τις άμεσες ενισχύσεις. Εντούτοις, το Συμβούλιο των Υπουργών Γεωργίας, στη συνέχεια, ουσιαστικά εξάλειψε οποιαδήποτε ελπίδα «πρασινίσματος» της ΚΑΠ, προκρίνοντας τελικά τη συνέχιση του μέτρου της διπλής χρηματοδότησης1.

Παρόλα αυτά, το θέμα έχει περάσει στα «ψιλά» στη χώρα μας. Διαβούλευση με τους αρμόδιους φορείς και τους αγρότες δεν πραγματοποιήθηκε, ενώ στο πεδίο των διαπραγματεύσεων, η χώρα μας πρωτοστάτησε μεταξύ των κρατών-μελών που απαίτησαν την εξαίρεση των διατάξεων της ΟΠΥ από τη νέα ΚΑΠ, με το επιχείρημα ότι τα Σχέδια Διαχείρισης Λεκανών Απορροής δεν έχουν ακόμα ολοκληρωθεί και τεθεί σε ισχύ (κάτι που θα έπρεπε να είχε ολοκληρωθεί το 2009).

Όπως τονίζουν και ευρωπαϊκές περιβαλλοντικές οργανώσεις2,  που παρουσίασαν συγκεκριμένες προτάσεις επιχειρώντας να επηρεάσουν τις τελικές αποφάσεις, η μεταρρύθμιση της ΚΑΠ ήταν μια ευκαιρία να ενσωματωθούν ξεκάθαρα τα πρότυπα πολλαπλής συμμόρφωσης, συνδέοντας άμεσα όλες τις αποζημιώσεις της ΚΑΠ με κίνητρα για την εδραίωση αειφόρων μεθόδων γεωργικής πρακτικής, για την επίτευξη των περιβαλλοντικών στόχων της ΕΕ (ΟΠΥ και Natura 2000), καθώς και τη μείωση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής και των μέτρων προσαρμογής.

Ειδικότερα για την Ελλάδα, είναι γνωστά και πολυσυζητημένα τα ζητήματα που αφορούν στο μη ορθολογικό και σπάταλο τρόπο άρδευσης, στην ύπαρξη περιορισμένων αποσπασματικών έργων σύγχρονης άρδευσης και στις τεράστιες απώλειες κατά τη μεταφορά. Να αναφέρουμε, ενδεικτικά, ότι στην Ελλάδα η απόδοση μεταφοράς νερού ανέρχεται σε 70% για χωμάτινα κανάλια, 85% για τάφρους και 95% για σωλήνες υπό πίεση3.

Ενώ λοιπόν, θα μπορούσαμε ως χώρα να απαιτήσουμε σημαντική χρηματοδότηση έργων μέσω ευρωπαϊκών χρηματοδοτικών προγραμμάτων σε εθνικό επίπεδο, με μικρή ή ακόμα και μηδενική εθνική συμμετοχή, περιοριστήκαμε στο να ζητάμε, κατά τη συνήθη πρακτική, εξαιρέσεις. Σήμερα είναι περισσότερο από ποτέ αναγκαίες ριζικές αλλαγές στον τομέα της άρδευσης, παράλληλα με την κατασκευή ενός σύγχρονου, ασφαλούς, με κεντρική διαχείριση και με μικρές απώλειες δικτύου μεταφοράς και διανομής υδάτων, καθώς επίσης και η προώθηση τρόπων και μεθόδων άρδευσης με περιβαλλοντικά κριτήρια.

Ταυτόχρονα απαιτείται η άμεση λήψη μέτρων που θα επιβάλλουν την εγκατάλειψη μεθόδων άρδευσης όπως με κανόνι ή μεγάλα συστήματα τεχνητής βροχής, που κατασπαταλούν πολύτιμους φυσικούς πόρους, χωρίς να υπάρχει το παραμικρό όφελος για τους αγρότες και την αγροτική παραγωγή. Πρέπει παράλληλα να αναπτυχθούν συστήματα στάγδην άρδευσης, υπόγειας άρδευσης, μέθοδοι που θα είναι προσαρμοσμένες σε συγκεκριμένες καλλιέργειες ανάλογα με τις ανάγκες τους, ή, συστήματα με αυτόματους χρονοδιακόπτες και άλλους περιορισμούς. Η λογική της μονόπλευρης διαχείρισης της προσφοράς του νερού, που συνδέθηκε με την αναζήτηση νέων πηγών νερού από περιοχές με υδατικό πλεόνασμα προς εκμετάλλευση κάθε φορά που τα αποθέματα εξαντλούνταν (βλ. περίπτωση Αχελώου), χωρίς να γίνεται καμιά προσπάθεια ορθολογικής χρήσης, προστασίας και αξιοποίησης των διαθέσιμων υδάτων είναι πλέον αναχρονιστική και τελικά θα επιτείνει το πρόβλημα επιφέροντας δυσμενείς συνέπειες και για τους ίδιους τους γεωργούς.

Υπό τις παρούσες συνθήκες, απαιτείται συνολική αναδιάρθρωση της αγροτικής πολιτικής στην Ελλάδα, αλλαγή στον τρόπο επιλογής των καλλιεργειών και προώθηση τοπικών ειδών και σπόρων προσαρμοσμένων στις τοπικές κλιματικές και εδαφικές συνθήκες. Μέχρι σήμερα η αγροτική πολιτική στηρίχθηκε στην επιδότηση των προϊόντων (βάσει των παραγόμενων κιλών) και όχι στην ορθή παραγωγική διαδικασία. Αυτό είχε ως συνέπεια την κατασπατάληση των φυσικών πόρων (εδάφους, νερού κ.λπ.) και τη μείωση της αξίας των παραγόμενων προϊόντων. Άρα απαιτούνται γενναίες αποφάσεις που θα αλλάξουν τη σημερινή κατάσταση και θα προωθήσουν έμπρακτα τη στροφή προς τη βιολογική καλλιέργεια και την εισαγωγή νέων καλλιεργειών και καλλιεργητικών πρακτικών.

Αν θεωρούμε ότι η αγροτική ανάπτυξη αποτελεί ένα σημαντικό πόλο ανάπτυξης της οικονομίας της χώρας και η παραγωγή ποιοτικών αγροτικών προϊόντων μπορεί να αποτελέσει μια από τις διεξόδους στην παρούσα συγκυρία, κάτι τέτοιο σε καμιά περίπτωση δεν μπορεί να γίνει με συνέχιση των παγιωμένων, καταστρεπτικών για το περιβάλλον πολιτικών και πρακτικών.

Είναι λοιπόν επιτακτική ανάγκη να εφαρμοσθεί στην Ελλάδα μια ολοκληρωμένη και συντονισμένη πολιτική στα θέματα διαχείρισης του αρδευτικού νερού, που θα έχει ως αποτέλεσμα αφενός την κάλυψη των σημερινών αναγκών και αφετέρου τη διασφάλισή τους για τις μελλοντικές γενεές.

ΕΡMΙΟΝΗ ΦΡΕΖΟΥΛΗ

ΚΛΕΙΩ ΜΟΝΟΚΡΟΥΣΟΥ

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

1. Η διπλή χρηματοδότηση των αγροτών αφορά στη διπλή ενίσχυσή τους τόσο από τον Πυλώνα 1 (Μέτρα στήριξης της αγοράς και άμεσες ενισχύσεις που περιλαμβάνουν υποχρεωτικό «πρασίνισμα») όσο και από τον Πυλώνα 2 (Προγράμματα Αγροτικής Ανάπτυξης, που περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, εκμοντερνισμό της παραγωγής, ασφάλεια της παραγωγής, ποιοτικά προϊόντα, εξασφάλιση δίκαιου και σταθερού εισοδήματος για τους αγρότες, μέτρα προστασίας περιβάλλοντος, προώθηση συμπληρωματικών ή εναλλακτικών δραστηριοτήτων για τη δημιουργία θέσεων εργασίας, κ.ά.). Με το ισχύον και το προτεινόμενο καθεστώς, οι αγρότες λαμβάνουν τελικά χρηματοδότηση και από τους δύο Πυλώνες χωρίς να υλοποιούν επιπλέον «πράσινες δράσεις»
2. Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS, 2012, Αν οι οργανώσεις διαμόρφωναν την ΚΑΠ… (http://medsos.gr/medsos/2008-08-12-07-11-15/2010-11-16-14-29-32/-a-/1402-2012-10-26-12-01-16.html)
3. Karamanos A. et al., 2007, Water Use Efficiency and Water Productivity in Greece, Options Méditerranéennes, Series B, n 57, pp 91-99.
Advertisements

One thought on “το σύγχρονο «αγροτικό ζήτημα»

Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.