πρόσβαση των πολιτών στην περιβαλλοντική πληροφορία

photo-22Η διαφάνεια των ενεργειών της Διοίκησης είναι προϋπόθεση για να ελέγξει κανείς τη νομιμότητα των αποφάσεών της. Ένας από τους τρόπους διασφάλισης της διαφάνειας είναι η πρόσβαση στα στοιχεία του κάθε φακέλου που διατηρεί η διοίκηση. Ωστόσο, υπάρχουν περιορισμοί και υπήρξαν και υπάρχουν αρκετά ερμηνευτικά ζητήματα ως προς το ποιους αφορά και τι είδους έγγραφα είναι προσβάσιμα σε όλους. Γι’ αυτό, σε ό,τι αφορά την προστασία του περιβάλλοντος, επειδή η ανάγκη διαφάνειας είναι επιτακτικότερη και η διάχυση της πληροφορίας επιβεβλημένη, μιας και είναι κρίσιμο να γνωρίζουμε την κατάσταση του περιβάλλοντος, όχι μόνο στις περιπτώσεις που πρέπει να ληφθεί απόφαση για ένα νέο έργο ή δραστηριότητα αλλά και για τη λήψη μέτρων για τη βελτίωση εκείνων των στοιχείων που συμβάλλουν στην υποβάθμιση του περιβάλλοντος.

Η Σύμβαση του Άαρχους που κυρώθηκε με το Ν.3422/2005 και η Οδηγία 2003/4/ΕΚ που ενσωματώθηκε στο Εθνικό Δίκαιο με την ΚΥΑ Η.Π. 11764/653/2006 (ΦΕΚ Β 327/17.3.2006) θεσπίζουν ένα ειδικότερο πλαίσιο που αφορά την πρόσβαση των πολιτών στις πληροφορίες που σχετίζονται με το περιβάλλον και έχουν στη διάθεσή τους οι δημόσιες αρχές (και οι φορείς του ευρύτερου δημόσιου τομέα) αλλά και μη δημόσιοι φορείς, ακόμη και φυσικά πρόσωπα, που, όμως, κατέχουν τέτοιες πληροφορίες για λογαριασμό των δημοσίων αρχών. Επεκτείνεται, δηλαδή, το εύρος των υπόχρεων να παράσχουν την περιβαλλοντική πληροφορία.

Πρέπει να επισημανθεί ότι η περιβαλλοντική πληροφόρηση δεν περιορίζεται μόνο στα αμιγώς επιστημονικά στοιχεία που σχετίζονται με το περιβάλλον (όπως π.χ. η συγκέντρωση ρυπαντών κ.ά.), αλλά επεκτείνεται τόσο σε ζητήματα που σχετίζονται με περιοχές που έχουν συγκεκριμένα χαρακτηριστικά ή λόγω της θέσης τους, χωρίς να αποτελεί προϋπόθεση να έχουν χαρακτηριστεί προστατευόμενες (όπως π.χ. οι παράκτιες περιοχές ή το τοπίο) όσο και σε κάθε μέτρο, ή έγγραφο που σχετίζεται με την προστασία του περιβάλλοντος (π.χ. διοικητικά μέτρα, νομοθεσία, περιβαλλοντικές εκθέσεις, οικονομικές αναλύσεις, συμφωνίες). Ειδικά σε ό,τι αφορά το τελευταίο, δεν είναι απαραίτητο να αφορούν ευθέως το περιβάλλον αλλά και στις περιπτώσεις που υπάρχει απλά ενδεχόμενο να επηρεαστεί. Περιβαλλοντική πληροφορία, επίσης, προφανώς εμπεριέχεται στις Μελέτες Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων ή άλλων ειδικών περιβαλλοντικών μελετών που εκπονούνται στο πλαίσιο εκτίμησης περιβαλλοντικών επιπτώσεων για έργα ή δραστηριότητες, ενώ ενδέχεται να περιλαμβάνεται περιβαλλοντική πληροφορία και σε γνώμες ή αντιρρήσεις που διατυπώθηκαν στο πλαίσιο δημόσιας διαβούλευσης κατά την περιβαλλοντική διαδικασία.

Ιδιαίτερα σημαντικό είναι το γεγονός ότι δεν απαιτείται η αίτηση πολίτη για να παρασχεθεί η περιβαλλοντική πληροφορία. Οι αρχές οφείλουν να δημοσιοποιούν τις πληροφορίες που διαθέτουν, αλλά και να ορίζουν υπαλλήλους υπεύθυνους για τη σχετική ενημέρωση, να καθιερώσουν ειδικό μητρώο και χώρο για αυτού του είδους τις πληροφορίες. Η χρήση νέων τεχνολογιών επιβάλλεται. Ωστόσο, οι ελληνικές δημόσιες αρχές καθώς και οι μη δημόσιοι φορείς που εμπίπτουν στις διατάξεις των παραπάνω νομοθετημάτων ελάχιστες φορές, και τις περισσότερες καθόλου, δεν έχουν κινηθεί προς την κατεύθυνση αυτή. Επειδή, μάλιστα, η πληροφορία εκτός από εύκολα προσβάσιμη πρέπει να είναι και συγκρίσιμη θα πρέπει να τεθούν προδιαγραφές όχι μόνο ως προς τον τρόπο συλλογής της αρχικής πληροφορίας αλλά να καταχωρείται με τον ίδιο τρόπο ή τρόπους. Στο πλαίσιο συμμόρφωσης με τα παραπάνω νομικά κείμενα, που ως κύρωση διεθνούς σύμβασης και ως εφαρμογή ευρωπαϊκής νομοθεσίας έχουν αυξημένη νομική ισχύ έναντι των όποιων άλλων διατάξεων έχουν θεσπιστεί σε εθνικό επίπεδο, θα πρέπει το αρμόδιο υπουργείο να προχωρήσει στη θέσπιση των προδιαγραφών και ενδεχομένως, εκτός του δημιουργίας κεντρικής βάσης δεδομένων, και ενός portal με την αντίστοιχη, σε κάθε περίπτωση, γεωχωρική πληροφορία (ίσως να μπορούσε να συνδυαστεί με την εφαρμογή της Οδηγίας INSPIRE). Βεβαίως για ζητήματα που σχετίζονται π.χ. με τις παράκτιες περιοχές και το τοπίο, πρέπει εκτός από τα παραπάνω είτε να συμπληρωθεί το αντίστοιχο νομικό πλαίσιο προστασίας τους, είτε να προχωρήσουν στην εφαρμογή του ήδη ισχύοντος προκειμένου να υπάρχει η σχετική πληροφορία που σήμερα είναι σχεδόν ανύπαρκτη.

Πάντως ο κάθε ενδιαφερόμενος μπορεί με γραπτή αίτησή του να ζητήσει την παροχή της σχετικής περιβαλλοντικής πληροφορίας. Η δημόσια αρχή είναι υποχρεωμένη να του τη χορηγήσει το αργότερο σε διάστημα 20 ημερών, ή το αργότερο σε 2 μήνες λόγω του όγκου της πληροφορίας. Με την κατάθεση της αίτησης πρέπει να ενημερώνεται και για τα ένδικα μέσα που έχει στη διάθεσή του ο ενδιαφερόμενος. Σε κάθε περίπτωση, μπορεί ο ενδιαφερόμενος να λάβει γνώση της πληροφορίας και επί τόπου.

Τέλος, υπάρχουν περιπτώσεις που η Διοίκηση μπορεί να αρνηθεί τη χορήγηση (αόριστο αίτημα, ημιτελή στοιχεία ή κείμενα, εσωτερική επικοινωνία των υπηρεσιών) ή μπορεί να παραπέμψει σε άλλο φορέα που έχει διαθέσει ήδη τα στοιχεία π.χ. μέσω διαδικτύου, ενώ παράλληλα ισχύουν κάποιοι περιορισμοί στη χορήγηση στοιχείων όταν αυτά σχετίζονται με εμπιστευτικές συνεδριάσεις Υπουργικού Συμβουλίου, διεθνείς σχέσεις, εθνική ασφάλεια, λειτουργία της Δικαιοσύνης, εμπορικό και βιομηχανικό απόρρητο, πνευματικά δικαιώματα, προσωπικά δεδομένα. Τα περισσότερα ερμηνευτικά ζητήματα συνδέονται με τις έννοιες των εμπορικών και βιομηχανικών απορρήτων και τα πνευματικά δικαιώματα και πρέπει αφενός να εξετάζονται κατά περίπτωση και αφετέρου να αιτιολογείται για ποιο λόγο η μη χορήγηση εμπίπτει στους παραπάνω περιορισμούς και όχι να γίνεται απλή επίκληση τους. Σημαντικό είναι, ωστόσο, ότι το Δικαστήριο Ευρωπαϊκής Ένωσης (απόφαση C 204/2009) έκρινε ότι «η Σύμβαση και η οδηγία αποτυπώνουν τη βούληση για διασφάλιση υψηλού βαθμού διαφάνειας. Εν αμφιβολία η οδηγία πρέπει να ερμηνεύεται υπέρ της διαφάνειας και της προσβάσεως στην πληροφορία…» και ότι «…οι λόγοι αποκλεισμού της δημοσιότητας να ερμηνεύονται συσταλτικώς».

Μπορεί το σχετικό νομοθετικό πλαίσιο να ισχύει αλλά επειδή η πληροφορία έχει χρησιμότητα όταν μπορεί να συνδυαστεί με άλλη πληροφορία και να συγκριθεί ή εν γένει συσχετιστεί, στην πράξη θεωρώ πως δεν έχει επιτευχθεί ο σκοπός θέσπισης του παραπάνω πλαισίου, εκτός μεμονωμένων περιπτώσεων που ακόμη και στις μεμονωμένες περιπτώσεις συχνά δημιουργούνται προσκόμματα στην πρόσβαση σε περιβαλλοντικές πληροφορίες. Η ενοποίηση/διασύνδεση της υπάρχουσας πληροφορίας είναι το πρώτο βήμα που θα πρέπει να γίνει. Και θα πρέπει να αποσαφηνιστούν, κατά το δυνατόν, ζητήματα που σχετίζονται με το εμπορικό και βιομηχανικό απόρρητο και τα πνευματικά δικαιώματα.

ΝΙΚΟΣ ΒΙΤΤΗΣ

Ειδικός Επιστήμονας στο Συνήγορο του Πολίτη

Advertisements

One thought on “πρόσβαση των πολιτών στην περιβαλλοντική πληροφορία

  1. Παράθεμα: Πρόσβαση των πολιτών στην περιβαλλοντική πληροφορία | Δασαρχείο

Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.