τα αιολικά πάρκα, το ΝΙΜΒΥ και η πραγματικότητα

photo-29Όλο και πιο συχνά το τελευταία διάστημα ακούμε για την άρνηση των τοπικών κοινωνιών να δεχτούν την εγκατάσταση αιολικών πάρκων στην περιοχή τους. Και εξίσου συχνά αυτή η άρνηση χαρακτηρίζεται ως έκφραση του φαινομένου NIMBY (Not-In-My-Back-Yard, «όχι-στην-αυλή-μου» ή, για να το αποδώσουμε καλύτερα στα ελληνικά, «όχι-δίπλα-στην-πόρτα-μου»). Σύμφωνα με ένα κλασικό ορισμό, με τον όρο NIMBY εννοούνται οι προστατευτικές στάσεις και οι αντιπαραθετικές τακτικές που ακολουθούν τοπικές ομάδες όταν αντιμετωπίζουν την εγκατάσταση μιας ανεπιθύμητης δραστηριότητας στην περιοχή τους. Οι κάτοικοι συνήθως συμφωνούν ότι αυτές οι «ενοχλητικές» δραστηριότητες είναι αναγκαίες, αλλά όχι δίπλα στα σπίτια τους, εξ ου και ο όρος «όχι-δίπλα-στην-πόρτα-μου». Με άλλα λόγια, το ΝΙΜΒΥ είναι μια εκδήλωση της λογικής του «λαθρεπιβάτη» (free-rider): είμαι υπέρ του να χρησιμοποιώ τα δημόσια μέσα μεταφοράς (γιατί είναι πιο φθηνό από το να χρησιμοποιώ ταξί και πιο ξεκούραστο από το να πηγαίνω με το ποδήλατο) αλλά δεν θέλω να πληρώσω το εισιτήριο.

Ήδη από τα παραπάνω είναι φανερό ότι το να χαρακτηρίζεται, συλλήβδην και ελαφρά τη καρδία, η απόρριψη ενός αιολικού πάρκου ως περίπτωση NIMBY είναι λάθος, καθώς συγχέει τη συμπεριφορά με το αίτιο εκδήλωσής της: αν δεν θέλω το κέντρο προσωρινής φιλοξενίας μεταναστών δίπλα στο σπίτι μου επειδή δεν μου αρέσει το χρώμα των προσφύγων, δεν είμαι NIMBY, είμαι ρατσιστής.

Συνεπώς, είναι σημαντικό όταν μελετάμε τις κοινωνικές αντιδράσεις σε «οχλούσες» δραστηριότητες να χρησιμοποιούμε ένα μεθοδολογικό εργαλείο το οποίο θα μετρά ακριβώς αυτή τη λογική του λαθρεπιβάτη: δηλαδή, την προδιάθεση ενός ατόμου να μεταθέσει σε άλλους το ατομικό κόστος που του αναλογεί εξαιτίας της πραγμάτωσης μιας δραστηριότητας που θα έχει συλλογικό όφελος. Σχετικά, ξένοι ερευνητές προτείνουν χρήσεις ερωτήσεων όπως «Δεν θέλω να αναλάβω το βάρος ενός προβλήματος το οποίο προκαλείται και από άλλους, με το να δεχθώ το αιολικό πάρκο (ΑΠ) στην περιοχή μου», «για μένα είναι απολύτως λογικό να εγκατασταθεί το ΑΠ σε κάποια άλλη περιοχή», «δεν δέχομαι το ΑΠ στην περιοχή μου γιατί πιστεύω ότι και κάποιος άλλος δεν θα το δεχόταν στη δική του περιοχή» κοκ για να αποσαφηνιστεί κατά πόσο ένα άτομο έχει, ή όχι, την προδιάθεση να καρπωθεί τα οφέλη («να γίνει κάπου αλλού…») χωρίς να επωμισθεί το κόστος («… αλλά όχι εδώ»).

«Λαθρεπιβάτες» όσοι αντιδρούν στη χωροθέτηση των αιολικών;

Τον περασμένο χρόνο, η ομάδα μας συνέλεξε στοιχεία για δύο περιπτώσεις χωροθέτησης αιολικών πάρκων, ένα μικρό πάρκο δύο μόλις ανεμογεννητριών στη νότια Λακωνία και το τεράστιο project της «Αιγαίας Ζεύξης» των 300+ ανεμογεννητριών στη δυτική Λέσβο. Στόχος μας ήταν να δούμε σε ποιο βαθμό η αντίδραση στη χωροθέτηση των πάρκων οφείλεται σε μια νοοτροπία λαθρεπιβάτη. Έτσι, σε αντιστοιχία με έρευνες που έχουν γίνει στο εξωτερικό, την ερώτηση για το αν ο ερωτώμενος ήταν υπέρ ή κατά του πάρκου, συνόδευαν ερωτήσεις όπως οι προαναφερθείσες για το NIMBY, ερωτήσεις για τα πιθανά κόστη (π.χ. «Θα “χαλάσει” το τοπίο της περιοχής μας»), οφέλη (π.χ. «Θα δώσει επιπλέον έσοδα στο Δήμο μας») και κινδύνους («θα προκληθούν ατυχήματα») από το έργο, για το πόσο οι κάτοικοι θεωρούν ορθή και δίκαιη τη διαδικασία που ακολουθήθηκε για την επιλογή της περιοχής τους και τέλος για το βαθμό της εμπιστοσύνης που έχουν απέναντι στην εταιρία που θα κατασκευάσει το αιολικό πάρκο και τους θεσμικούς/πολιτικούς φορείς που εμπλέκονται στη διαδικασία (δημοτική αρχή της περιοχής, υπουργείο, την κυβέρνηση κ.ο.κ.).

photo-28Τα αποτελέσματα είναι άκρως ενδιαφέροντα. Ο σημαντικότερος παράγοντας ερμηνείας της αντίθεσης στα συγκεκριμένα πάρκα είναι η αίσθηση αδικίας που έχουν οι κάτοικοι, οι οποίοι θεωρούν ότι η διαδικασία χωροθέτησης και έγκρισης του έργου χωλαίνει. Δεύτερος πιο σημαντικός παράγοντας είναι ότι οι κάτοικοι δεν θεωρούν ότι τα έργα θα έχουν όφελος για την περιοχή τους. Η επίδραση του NIMBY είναι τρίτη από άποψη σημαντικότητας, σχεδόν ίση με την επίδραση που ασκεί το ότι οι κάτοικοι θεωρούν πώς η ανάπτυξη των πάρκων εμπεριέχει κόστη για την περιοχή τους και τους ίδιους. Τέλος, μικρότερη αλλά σημαντική επίδραση έχει και το επίπεδο εμπιστοσύνης που έχουν οι κάτοικοι απέναντι σε όσους εμπλέκονται στην προώθηση του έργου. Ουσιαστικά, αυτό που αποδεικνύουν τα αποτελέσματά μας είναι ότι οι ντόπιοι δεν αντιτίθενται στα αιολικά πάρκα επειδή οι ίδιοι επιθυμούν να φορτώσουν το βάρος του ΑΠ σε κάποιον άλλο (η λογική του NIMBY), αλλά επειδή θεωρούν ότι είναι άδικο κάποιοι άλλοι (η κεντρική εξουσία και οι επενδυτές τους οποίους δεν εμπιστεύονται) να προσπαθούν να τους φορτώσουν το βάρος!

Αυτά τα αποτελέσματα μόνο έκπληξη δεν προκαλούν. Όταν η τοπική αυτοδιοίκηση μπορεί απλώς να «εκφέρει γνώμη» –αλλά όχι να αποφασίσει– για το έργο, είναι άραγε περίεργο που η διαδικασία λήψης αποφάσεων θεωρείται άδικη; Όταν οι τοπικές κοινωνίες δεν μπορούν να διαπραγματευτούν απευθείας με τους ιδιώτες επενδυτές αλλά πρέπει να αρκεστούν σε συγκεκριμένα «αντισταθμιστικά οφέλη» – που είναι ένα κλάσμα των πραγματικών κερδών του ιδιώτη –, είναι περίεργο να θεωρούν τα όποια, προσφερόμενα, οφέλη ως ασήμαντα;

Τόσο στο εξωτερικό όσο και στην Ελλάδα, όσοι προωθούν τέτοια έργα (είτε πρόκειται για αιολικά πάρκα, είτε για ΧΥΤΑ, είτε για μια σειρά άλλων, περιβαλλοντικά/κοινωνικά, επωφελών έργων) δε λαμβάνουν υπόψη τους τέτοιες «λεπτομέρειες». Αντίθετα, συνεχίζουν να αποδίδουν τις τοπικές αντιδράσεις στην εγωιστική λογική του λαθρεπιβάτη. Στην καλύτερη περίπτωση, αυτό φανερώνει άγνοια των επιστημονικών πορισμάτων. Στη χειρότερη περίπτωση, πρόκειται για μια συνειδητή στρατηγική που έχει ως στόχο την υποβάθμιση και την από-νομιμοποίηση των αντίθετων απόψεων. Όμως, όπως δείχνουν πλήθος ερευνών, αν επιθυμούμε πραγματικά τον μετριασμό των αντιδράσεων πρέπει να παρατήσουμε την «καραμέλα» του ΝΙΜΒΥ και του λαθρεπιβάτη – που έχουν αισθητά μικρή ερμηνευτική αξία. Θα έχουμε καλύτερα αποτελέσματα αν δώσουμε στις τοπικές κοινωνίες πραγματικά δικαιώματα συμμετοχής στη διαδικασία λήψης αποφάσεων και στη διαχείριση και αν τους προσφέρουμε ουσιαστικά οφέλη, ενέργειες που θα βοηθήσουν να εμπεδωθεί ένα κλίμα εμπιστοσύνης. Τότε πραγματικά «θα ανοίξει πανιά» η αιολική ενέργεια στη χώρα μας.

Ιωσήφ Μποτετζάγιας

Επίκουρος Καθηγητής Περιβαλλοντικής Πολιτικής στο Τμήμα Περιβάλλοντος, Πανεπιστήμιο Αιγαίου

Advertisements

One thought on “τα αιολικά πάρκα, το ΝΙΜΒΥ και η πραγματικότητα

  1. Μια επεξήγηση για την εικόνα: Το σχήμα αποδίδει απλουστευτικά τα ευρήματα της έρευνάς μας. Τα διαφορετικά αίτια εναντίωσης στα Αιολικά Πάρκα απεικονίζονται ως ‘βρύσες’ οι οποίες, διαμέσου ενός συστήματος ‘σωληνώσεων’, γεμίζουν τον ‘κουβά’ της απόρριψης. Όσο μεγαλύτερη μια ‘βρύση’, τόσο μεγαλύτερη η συνολική συνεισφορά του συγκεκριμένου αιτίου στον ‘κουβά’. Και όσο μεγαλύτερη η διατομή ενός ‘σωλήνα’, τόσο μεγαλύτερο ποσοστό της συνεισφοράς μιας συγκεκριμένης βρύσης διοχετεύεται διαμέσου αυτού. Π.χ. βλέπουμε ότι η έλλειψη θεσμικής εμπιστοσύνης τροφοδοτεί περισσότερο το αίσθημα ότι το έργο ενέχει κινδύνους παρά την αίσθηση ότι πρόκειται για μια άδικη απόφαση. Αντίστοιχα, βλέπουμε ότι η συνεισφορά (το μέγεθος της ‘βρύσης’) του ΝΙΜΒΥ δεν είναι απλώς αυθύπαρκτη αλλά τροφοδοτείται/ενισχύεται σε σημαντικό βαθμό και από άλλα αίτια (‘βρύσες’).

Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.