προβληµατισµοί για τον λιγνίτη

PHOTO-5Με τη βοήθεια του διαδικτύου διάβασα µε προσοχή θέσεις και οµιλίες προβεβληµένων στελεχών του ΣΥΡΙΖΑ (1). Τα κείµενα του ΣΥΡΙΖΑ διαχρονικά µιλούν για ένα συνολικό, συνεκτικό και µακροχρόνιο σχέδιο απεξάρτησης από τα ορυκτά καύσιµα και για ένα γενικότερο πρόγραµµα ανασυγκρότησης των οικονοµιών και της απασχόλησης στην περιφέρεια, όπου έχουν υπερσυγκεντρωθεί παραδοσιακές βιοµηχανίες.

Διαβάζοντας κανείς παρόµοιες εισηγήσεις, µπορεί µε βεβαιότητα να ισχυριστεί πως α) οι επιπτώσεις από την εξόρυξη και χρήση λιγνίτη και λιθάνθρακα για την παραγωγή ηλεκτρισµού είναι µεγάλες τόσο για την υγεία, όσο και για το περιβάλλον, β) οι επιπτώσεις είναι κοινές για όλους τους ανθρώπους και δεν αλλάζουν από τόπο σε τόπο, και γ) οι επιπτώσεις παραµένουν µεγάλες είτε γίνονται από ιδιώτες είτε από κρατικούς φορείς.

Οι διαπιστώσεις συµφωνούν µε τα επιστηµονικά πορίσµατα αλλά και τις διεθνείς εξελίξεις, που επιγραµµατικά έχουν ως εξής:

  • Η κλιµατική αλλαγή αποτελεί µείζον περιβαλλοντικό πρόβληµα. Η ΕΕ έχει ορίσει ως στόχο τον περιορισµό των εκποµπών αερίων θερµοκηπίου κατά 80-95% έως το 2050, πράγµα που πολύ απλά σηµαίνει µηδενισµό των εκποµπών αερίων θερµοκηπίου από την ηλεκτροπαραγωγή σε όλες τις χώρες της Ευρώπης συµπεριλαµβανοµένης και της Ελλάδας.
  • Ένας τρόπος περιορισµού των εκποµπών αερίων θερµοκηπίου (και µόνο) από την καύση λιγνίτη για την παραγωγή ηλεκτρισµού είναι η χρήση τεχνολογιών δέσµευσης και αποθήκευσης άνθρακα. Όµως µέχρι στιγµής δεν υπάρχει καµιά ένδειξη για την τεχνική και την οικονοµική βιωσιµότητα τέτοιων τεχνολογιών.
  • Ακόµα και αν επιτευχθεί (πράγµα εξαιρετικά απίθανο) η δέσµευση και αποθήκευση άνθρακα, το πρόβληµα των άλλων ρύπων από την εξόρυξη και χρήση λιγνίτη παραµένει µεγάλο. Για παράδειγµα, οι εκποµπές αιωρούµενων σωµατιδίων στην Πτολεµαΐδα κυµαίνονται σε πολύ υψηλά επίπεδα µε συχνότατες υπερβάσεις ορίων ιδίως του καλοκαιρινούς µήνες, ενώ ένα άλλο ίσως ακόµα πιο µεγάλο (και εν πολλοίς ανεξερεύνητο) πρόβληµα είναι οι εκποµπές τοξικών ρύπων από τέτοιες µονάδες, όπως υδράργυρος, κάδµιο κτλ. Παραµένει επίσης το πρόβληµα της µόλυνσης και της υποβάθµισης του υδροφόρου ορίζοντα και των παρακείµενων λεκανών απορροής, λόγω γεωτρήσεων αλλά και λόγω αποθέσεων της τέφρας.
  • Η χρήση λιγνίτη χρόνο µε το χρόνο γίνεται αντιοικονοµική. Χρηµατιστήριο ρύπων, µείωση της ποιότητας λιγνίτη, νοµοθετικές εξελίξεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο καθιστούν ολοένα και λιγότερο ελκυστική τη χρήση λιγνίτη. Ήδη πολλές εταιρίες του χώρου (π.χ. RWE, Vattenfall, Drax κ.λπ.) έχουν δηµόσια εξαγγείλει πως εγκαταλείπουν τις επενδύσεις στον ακριβό πια άνθρακα. Επιπλέον, η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων γίνεται ιδιαίτερα φειδωλή στη χρηµατοδότηση «βρώµικων» µονάδων άνθρακα.

Σταδιακή µετάβαση σε ένα µετα-λιγνιτικό ενεργειακό µίγµα

Σήµερα, κανείς δεν ζητά άµεση απόσυρση του λιγνίτη από το ενεργειακό µίγµα της χώρας ή της Ευρώπης. Όµως είναι πασιφανές πως η συµµετοχή του πρέπει να βαίνει µειούµενη, ώστε το αργότερο ως τη δεκαετία του 2040 να έχουµε απεξαρτηθεί πλήρως, κάνοντας τότε αποκλειστική χρήση, όχι εισαγόµενων πόρων, αλλά των πραγµατικά καθαρών και ανεξάντλητων πηγών ενέργειας παντός είδους (υδροηλεκτρικά, ηλιακά, αιολικά, γεωθερµικά, βιοµάζα). Κάτι τέτοιο φαίνεται και κοινωνικά συµφέρον καθώς σύµφωνα µε εκτιµήσεις του περιβαλλοντικού προγράµµατος των Ηνωµένων Εθνών, οι δηµόσιες πράσινες επενδύσεις δηµιουργούν περισσότερες θέσεις εργασίας ανά καταναλισκόµενο ευρώ, σε σχέση µε κάθε επένδυση σε κάθε άλλο τοµέα. Δείχνει επίσης ότι η καθαρή ενέργεια και η ενεργειακή εξοικονόµηση αυξάνουν το ΑΕΠ, το εισόδηµα και τις θέσεις εργασίας, ενώ µειώνουν τα αέρια του θερµοκηπίου, τη ρύπανση και το κόστος.

Όµως βάσει του υφιστάµενου χαρτοφυλακίου της ΔΕΗ και των ανακοινώσεων της περί απόσυρσης µονάδων, ο λιγνίτης θα συνεχίσει να χρησιµοποιείται για την παραγωγή ηλεκτρισµού και µέσα στη δεκαετία του 2040 (µε τις µονάδες Αγ.Δηµήτριος V και Μελίτη Ι, συνολικής ισχύος 620MW). Είναι ικανοποιητικό αυτό για τη χώρα; Και κυρίως, αντέχει η χώρα νέες λιγνιτικές µονάδες, όπως η Πτολεµαΐδα V, για την οποία πρόσφατα η ΔΕΗ υπέγραψε συµβόλαιο µε την ΤΕΡΝΑ αξίας €1,4 δις; Ή όπως η Μελίτη ΙΙ και ο Άγ. Δηµήτριος VI, που έχουν επίσης εξαγγελθεί από τη ΔΕΗ;

Σε περίπτωση που η Πτολεµαΐδα V κατασκευαστεί θα λειτουργεί και µετά το 2050, διαιωνίζοντας το ρυπογόνο στάτους της περιοχής και θέτοντας εν αµφιβόλω κάθε προσπάθεια της χώρας για µηδενισµό των εκποµπών, πληρώνοντας το ανάλογο κοινωνικοοικονοµικό και περιβαλλοντικό τίµηµα. Έχουν σταθµιστεί πλήρως οι ωφέλειες και οι επιπτώσεις από αυτή την διαφαινόµενη εξέλιξη; Έχει γίνει µια εκτίµηση της κατάστασης ανάλογη µε αυτή που ζητείται (ορθά) για την περίπτωση των Σκουριών Χαλκιδικής;

Πριν λοιπόν βροντοφωνάξει κανείς «ναι σε νέες µονάδες λιγνίτη», πριν προλάβει κανείς να ειρωνευτεί όσους µε ειλικρινές ενδιαφέρον διατυπώνουν σοβαρές ενστάσεις για τη διαιώνιση της χρήσης λιγνίτη, ας σκεφτεί πρώτα το µέλλον της χώρας και ας καταγράψει τι φέρνει και τι παίρνει η εµµονή στο λιγνίτη. Ας αξιολογήσει προσεκτικά το τίµηµα για την οικονοµία της χώρας και των τοπικών κοινωνιών, ας δει ποιοι κερδίζουν τελικά τη µερίδα του λέοντος και ποιοι τα ξεροκόµµατα. Ας ξεπεράσει ψηφοθηρικές πρακτικές, που σήµερα περισσότερο από ποτέ είναι αχρείαστες και επικίνδυνες, και ας σχεδιάσει µε γνώµονα όλους τους Ελληνες, ας σχεδιάσει προσέχοντας την άµεση άλλα και την µεσοπρόθεσµη βιωσιµότητα των όποιων πράξεων, ας σχεδιάσει µε αποφασιστικότητα και προοπτική.

Η Δυτική Μακεδονία, η περιοχή που στήριξε τον εξηλεκτρισµό της χώρας, η περιοχή που έχει περάσει τα πάνδεινα εξαιτίας της εκµετάλλευσης του λιγνίτη, είναι συνάµα η περιοχή µε τα µεγαλύτερα ποσοστά ανεργίας, δείγµα της επίπτωσης που έφερε η µονοκαλλιέργεια λιγνίτη και της απουσίας ενός στοιχειώδους αναπτυξιακού προτύπου.

Δεν υπάρχει τίποτα πιο αληθές από το ότι όντως σήµερα χρειάζεται ένα «γενικότερο πρόγραµµα ανασυγκρότησης των οικονοµιών και της απασχόλησης στην περιφέρεια, όπου έχουν υπερσυγκεντρωθεί παραδοσιακές βιοµηχανίες», όπως έχει υποστηρίξει ο ΣΥΡΙΖΑ.

Η Ελλάδα –και όχι µόνο οι περιοχές µε υπερσυγκέντρωση βιοµηχανιών– χρειάζεται ένα νέο αναπτυξιακό υπόδειγµα, που θα ξεφεύγει από τα διλήµµατα «βρώµικες επενδύσεις ή ανεργία». Η Ελλάδα δεν χρειάζεται άλλα λόγια, αλλά σχεδιασµό που θα στηρίζεται γερά στους τρεις πυλώνες ανάπτυξης, ήτοι την οικονοµία, το περιβάλλον και την κοινωνία. Χρειάζεται ένα νέο υπόδειγµα για το µέλλον, µήπως καταφέρουµε επιτέλους να ξεφύγουµε από τις συµπληγάδες της ανεργίας, της κοινωνικής κατάρρευσης, της κακοδιαχείρισης πόρων και υπηρεσιών, της ελλιπέστατης πολιτικής-τεχνικής-κοινωνικής-περιβαλλοντικής κατάρτισης των λαµβανόντων τις αποφάσεις.

Με τις επιλογές του χθες, καταδικάστηκε η γενιά του σήµερα. Κανείς δεν πρόκειται να συγχωρέσει τη γενιά του σήµερα αν και αυτή, µε τις δικές της επιλογές, καταδικάσει την γενιά του αύριο. Κοινωνικά, οικονοµικά, περιβαλλοντικά.

ΑΧΙΛΛΕΑΣ ΠΛΗΘΑΡΑΣ
περιβαλλοντολόγος

1 Ενδεικτικά οµιλίες του προέδρου του ΣΥΡΙΖΑ Αλ. Τσίπρα στο Αλιβέρι (29/10/2008) και του ευρωβουλευτή Ν. Χουντή (3/12/2009) και ερωτήσεις των βουλευτών Π. Λαφαζάνη (24/10/2008) και Δ. Παπαδηµούλη (8/12/2009).

Advertisements

One thought on “προβληµατισµοί για τον λιγνίτη

Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.