κινήµατα και αγώνες ενάντια στα φράγµατα

photo-8Τα µεγάλα υδροηλεκτρικά φράγµατα µπορεί να µην αποτελούν, προς το παρόν, κεντρικό θέµα της πολιτικής ατζέντας στη χώρα µας, δεν παύουν ωστόσο να είναι στο επίκεντρο σκληρών παγκόσµιων αγώνων µεταξύ κυβερνήσεων και εταιριών από τη µια πλευρά και παραποτάµιων πληθυσµών και οικολογικού κινήµατος από την άλλη.

Έχοντας διαδοθεί την περίοδο του µεσοπολέµου στις ΗΠΑ ως επενδυτικά σχέδια απέναντι στο κραχ (µας θυµίζει αυτό τίποτε;) και µετά από τον πόλεµο σε ολόκληρο τον κόσµο, καπιταλιστικό και «σοσιαλιστικό», τα φράγµατα δέχθηκαν τη σφοδρή οικολογική κριτική, που οδήγησε στη µερική απονοµιµοποίηση και υποχώρησή τους στις αναπτυγµένες χώρες. Αυτή όµως αναπληρώθηκε από την ανάπτυξη µεγάλων επενδυτικών σχεδίων στην Αφρική, τη Λατινική Αµερική και τη ΝΑ Ασία µε τη χρηµατοδότηση των παγκοσµιοποιηµένων οργανισµών και πρωταγωνιστή της τελευταίας δεκαετίας τον κινέζικο καπιταλισµό, τόσο εντός όσο και εκτός της επικράτειάς του.

Ο διαρκώς εντεινόµενος ενεργειακός ανταγωνισµός και η προσδοκία µεγάλων κερδών – η Βαντάνα Σίβα έχει επισηµάνει ότι οι επενδύσεις αυτές είναι από τις πιο κερδοφόρες -, σε συνδυασµό µε την ιδεολογική αξιοποίηση της κρίσης για την κάµψη των λαϊκών αντιστάσεων, οδηγεί σε µια συντονισµένη προσπάθεια «επιστροφής» των µεγάλων υδροηλεκτρικών και στις αναπτυγµένες χώρες. Η µέθοδος ονοµάζεται «Πρωτόκολλο Αξιολόγησης της Υδροηλεκτρικής Βιωσιµότητας» (HSAP) και είναι ένα σχέδιο διεθνούς συνθήκης, την υπογραφή της οποίας προωθεί το µπλοκ των φραγµατοποιών µε στόχο το «πράσινο ξέπλυµα» των µεγάλων φραγµάτων.

Το αντίπαλο δέος αποτελεί ένα δυναµικό παγκόσµιο κίνηµα, που, παρά την ένταση της καταστολής, δρα τοπικά αλλά δικτυώνεται και παγκόσµια, διοργανώνει Συνέδρια Φραγµατοπαθών Πληθυσµών (το 1ο το 1997 στη Βραζιλία) και τροφοδοτεί ακτιβιστικές δράσεις, νοµικούς αγώνες και ιστοσελίδες ενηµέρωσης. Στη γειτονιά µας η αιχµή της αντιπαράθεσης αυτή την εποχή βρίσκεται στην Τουρκία και αφορά κυρίως το φαραωνικό σχέδιο GAP στην Ανατολία.

Τόσο τα παλιότερα όσο και τα πρόσφατα ντοκουµέντα των µεγάλων κινηµατικών συναντήσεων για το νερό (Παγκόσµιο Εναλλακτικό Φόρουµ, Μασαλία, Μάρτιος 2012 και Σύνοδος Ευρωπαϊκών Κινηµάτων, Νάπολι, Δεκέµβριος 2011), στις οποίες πήρε µέρος και το Κόµµα της Ευρωπαϊκής Αριστεράς, έχουν συγκεκριµένες αναφορές εναντίον της κατασκευής µεγάλων υδροηλεκτρικών σταθµών και υπέρ της προστασίας του κύκλου του νερού.

Όπως έχει τεκµηριώσει το κίνηµα αλλά και η επιστηµονική κριτική, η διακοπή αυτού του κύκλου µε το σχηµατισµό ταµιευτήρων έχει τεράστιο όχι µόνο οικολογικό αλλά ταυτόχρονα και οικονοµικό και κοινωνικό κόστος, δυσανάλογα µεγάλο σε σχέση µε το όποιο ενεργειακό όφελος. Ένα φράγµα καταστρέφει παραποτάµιους οικισµούς, γεωργικά εδάφη και οικοσυστήµατα, επιδρά αρνητικά στη βιοποικιλότητα, στους υδροφόρους ορίζοντες και στο µικροκλίµα ενώ, παρά τους µύθους περί «καθαρής» ενέργειας, παγιδεύει βλάστηση και εποµένως εκλύει αέρια του θερµοκηπίου. Το νερό παραµένει ακίνητο στους ταµιευτήρες και υποβαθµίζεται ενώ παράλληλα πιέζει τα πετρώµατα, προκαλεί σεισµούς και δηµιουργεί µεγάλα ζητήµατα ασφάλειας είτε πρόκειται για περιπτώσεις ακραίων φαινοµένων (πληµµύρες, κατολισθήσεις κ.λπ.) είτε για τα προβλήµατα συντήρησης των γερασµένων κατασκευών. Ας προστεθεί µόνο ότι µετά από 40-50 χρόνια ένα φράγµα είναι σε µεγάλο βαθµό άχρηστο, καθώς ο ταµιευτήρας του έχει γεµίσει µε τη λάσπη των φερτών υλικών, η οποία επίσης υποβαθµίζει τα παραποτάµια τοπία.

Το αντιφραγµατικό κίνηµα έχει και στην Ελλάδα ιστορία. Τις παλιότερες κινητοποιήσεις στο Νέστο διαδέχθηκε ο 15χρονος νικηφόρος µέχρι στιγµής αγώνας στον Άραχθο (αρχικά ενάντια στη ΔΕΗ και στη συνέχεια ενάντια στη Μηχανική Α.Ε., πρώην εργολάβο της ΔΕΗ) ενώ στον Αχελώο η µάχη εστιάζεται στη φάση αυτή στο φράγµα της Μεσοχώρας, το οποίο προβάλλεται ως «αυτόνοµο» υδροηλεκτρικό έργο. Παράλληλα, στο θεσµικό επίπεδο, εδώ και 7- 8 χρόνια οι διαδοχικές κυβερνήσεις της ΝΔ και του ΠΑΣΟΚ προωθούν βήµα-βήµα τις νοµοθετικές αλλαγές υπέρ του λόµπι των ιδιωτικών κατασκευαστικών εταιριών µε στόχο την πλήρη νοµική εξοµοίωση των µεγάλων υδροηλεκτρικών έργων µε τις ανανεώσιµες πηγές ενέργειας. Ο πιο πρόσφατος σταθµός σ’ αυτή τη διαδικασία είναι ο ν. 4042/12 της κυβέρνησης Παπαδήµου από τον ΥΠΕΚΑ τότε πλέον Γ. Παπακωνσταντίνου.

Το Οικολογικό Πρόγραµµα, που παρουσίασε προεκλογικά ο ΣΥΡΙΖΑ ΕΚΜ, διατυπώνει µε σαφήνεια την αντίθεσή του στην κατασκευή νέων µεγάλων φραγµάτων και στον χαρακτηρισµό τους ως ΑΠΕ. Σε αυτή τη βάση είναι αναγκαίο να στηριχθούν οι τοπικές πρωτοβουλίες, που συχνά καλούνται να σηκώσουν το δυσβάστακτο βάρος µιας ιδεολογικής τροµοκρατίας από πολλές πλευρές, αλλά και να προχωρήσει ο πανελλαδικός τους συντονισµός.

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ
µέλος ΚΕ ΣΥΡΙΖΑ-ΕΚΜ και της γραµµατείας θεµατικής περιβάλλοντος & οικολογίας

δείτε/ διαβάστε:
Διεθνή δίκτυα ενηµέρωσης για τα ποτάµια και τα φράγµατα: http://www.internationalrivers.org/
http://www.rivernet.org
Τοπικοί σύγχρονοι αγώνες ενάντια σε µεγάλα φράγµατα:
Τουρκία: http://www.hasankeyfgirisimi.com/
Αιθιοπία: http://www.stopgibe3.org/
Ινδία: http://www.narmada.org/

Advertisements