η χρεοκοπία των µηχανισµών εµπορίας ρύπων

photo-13Η αποτυχία της πρόσφατης Διεθνούς Διάσκεψης για την κλιµατική αλλαγή στη Ντόχα ανέδειξε, µεταξύ άλλων, το πλήρες αδιέξοδο στο οποίο έχουν οδηγηθεί οι µηχανισµοί ανταλλαγής δικαιωµάτων ρύπων, µια διαδικασία χρηµατιστικοποίησης των διαδικασιών ελέγχου των εκποµπών CO2 από κράτη και επιχειρήσεις.

Ο µηχανισµός εκχωρεί σηµαντικό αριθµό µονάδων «δικαιωµάτων ρύπων» (AAUs) σε κάθε χώρα βάσει των δεσµεύσεων που αυτή ανέλαβε για την πρώτη φάση εφαρµογής του πρωτοκόλλου του Κιότο. Κάθε µονάδα αντιστοιχεί στην εκποµπή ενός τόνου CO2. Το περίσσευµα µονάδων δικαιωµάτων ρύπων αποτελεί αντικείµενο αγοραπωλησίας στα «Χρηµατιστήρια Ρύπων» (από το 2011 συµµετέχει και το Χρηµατιστήριο Αξιών Αθηνών). Η οικονοµική κρίση και η µειωµένη βιοµηχανική παραγωγή οδήγησαν σε πρωτοφανή κατακλυσµό της αγοράς ρύπων µε έναν τεράστιο αριθµό περισσευούµενων µονάδων δικαιωµάτων. Ως αποτέλεσµα της υπερπροσφοράς και της χαµηλής ζήτησης, οι τιµές των δικαιωµάτων έχουν καταβαραθρωθεί και η αγορά απειλείται µε κατάρρευση.

Σε µια προσπάθεια τεχνητής αύξησης των τιµών τού, υποτίθεται πιο προωθηµένου και αποτελεσµατικού παγκοσµίως, ευρωπαϊκού µηχανισµού εµπορίας ρύπων (ETS), η Ευρωπαϊκή Ένωση προωθεί τη σταδιακή απόσυρση 900 εκατ. δικαιωµάτων κατά τα τρία πρώτα έτη της νέας φάσης της αγοράς (2013-2015) και την επαναφορά τους σε διαδικασία διαπραγµάτευσης στο τέλος της δεύτερης φάσης του σχεδίου (2019-2020). Η διαδικασία αυτή, που έχει γίνει γνωστή ως «backloading», έχει συναντήσει σθεναρές αντιδράσεις από περιβαλλοντικές οργανώσεις, παράγοντες της αγοράς που θεωρούν ότι η αύξηση των τιµών των δικαιωµάτων ρύπων θα µειώσει την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιοµηχανίας, αλλά και πρωτοβουλίες καταναλωτών που φοβούνται ότι το επιπλέον κόστος θα µετακυλιστεί στους πολίτες µέσω αυξηµένης «πράσινης» φορολογίας.

Η ουσιαστικότερη όµως κριτική που ασκείται είναι πολιτική και εντοπίζει την αναποτελεσµατικότητα του µηχανισµού στον ίδιο τον τρόπο δόµησής του. Επισηµαίνεται, από πολιτικούς φορείς της Αριστεράς αλλά και περιβαλλοντικά κινήµατα, ότι η σύνδεση της διαδικασίας ελέγχου των εκποµπών ρύπων µε τους µηχανισµούς της αγοράς, όχι µόνο δεν έχει ανασχέσει την κλιµατική αλλαγή αλλά έχει αυξήσει τις συνολικές εκποµπές ρύπων παγκοσµίως.

Επιπρόσθετα, ο µηχανισµός καθορισµού δωρεάν δικαιωµάτων, που έπαψε να ισχύει από 1/1/2013, λειτούργησε ουσιαστικά ως µηχανισµός επιδότησης των µεγάλων ρυπαντών (κυρίως ηλεκτροπαραγωγοί από συµβατικά καύσιµα), αφού τους έδωσε τη δυνατότητα να συνεχίσουν τις δραστηριότητές τους χωρίς να αναγκαστούν να επενδύσουν σοβαρά σε λιγότερο ενεργοβόρες και ρυπογόνες τεχνολογίες. Η δυνατότητα τέλος, που δίνεται σε επιχειρήσεις των αναπτυγµένων χωρών να αντισταθµίσουν µέρος των εκποµπών τους µε αµφίβολης περιβαλλοντικής αποτελεσµατικότητας έργα σε χώρες του Τρίτου Κόσµου (offsetting), προωθεί αντί των καθαρών µειώσεων εκποµπών στις αναπτυγµένες χώρες τη µετακύληση και «διάχυσή» τους, µέσω των µηχανισµών της αγοράς, σε πλανητικό επίπεδο.

Στα καθ’ ηµάς, η χρηµατιστηριακή διακύµανση των τιµών των δικαιωµάτων ρύπων (από €30/τόνο CO2 το 2011 έχουν σήµερα καταβαραθρωθεί στα περίπου €5/τόνο) µάς φέρνει µπροστά σε ένα δισεπίλυτο δίληµµα που αποτυπώνει ξεκάθαρα τον παραλογισµό του µηχανισµού και τους κινδύνους από τη χάραξη ενεργειακής πολιτικής βάσει των τρεχουσών, προφανώς ευµετάβλητων, τάσεών του: οι ακριβές τιµές για τα δικαιώµατα ρύπων διευκολύνουν την πρόθεση του ΥΠΕΚΑ για χρηµατοδότηση του ελλειµµατικού ειδικού λογαριασµού για τις ΑΠΕ.

Είναι χαρακτηριστικό ότι το ΥΠΕΚΑ, βασιζόµενο σε προγενέστερες τιµές, έχει προϋπολογίσει έσοδα €300 εκ. για το 2013 από την πώληση δικαιωµάτων ρύπων, στόχος που φαντάζει «όνειρο θερινής νύχτας» µε βάση τις τρέχουσες διεθνείς τιµές διαπραγµάτευσης. Από την άλλη, οι σηµερινές εξαιρετικά χαµηλές τιµές µειώνουν την αρχικά προβλεπόµενη επιβάρυνση για τη ΔΕΗ (µεγαλύτερος εγχώριος ρυπαντής) και θα µπορούσαν θεωρητικά να οδηγήσουν σε ελάφρυνση των οικιακών και βιοµηχανικών καταναλωτών της.

Είναι σαφές ότι οι µηχανισµοί της αγοράς είναι όχι µόνο αναποτελεσµατικοί αλλά και επικίνδυνοι στην αντιµετώπιση της κλιµατικής αλλαγής. Καθήκον της Αριστεράς και των περιβαλλοντικών κινηµάτων σε διεθνές και εθνικό επίπεδο είναι να µην εγκλωβιστούν σε αδιέξοδα διλήµµατα σχετικά µε το χρεωκοπηµένο έτσι κι αλλιώς χρηµατοπιστωτικό µηχανισµό ανταλλαγής δικαιωµάτων ρύπων. Με βάση τους αγοραίους µηχανισµούς δικαιωµάτων, οι λογικές «ο ρυπαίνων πληρώνει» και ο «έχων ρυπαίνει» δεν απέχουν πολύ µεταξύ τους. Αυτό που επείγει είναι να προτείνουµε και να διεκδικήσουµε την επιβολή µέτρων και την εφαρµογή πολιτικών στην οικονοµία, το περιβάλλον, την εκπαίδευση και την έρευνα που, µε όρους οικονοµικά και κοινωνικά δίκαιους, θα προετοιµάσουν τη σταδιακή απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιµα και θα προωθήσουν πολιτικές εξοικονόµησης ενέργειας, δίνοντας έτσι λύση στην ουσιαστική πρόκληση που τίθεται: πραγµατική µείωση των εκποµπών CO2 ως αναγκαία συνθήκη για την αντιµετώπιση της κλιµατικής αλλαγής.

ΑΛΕΞΗΣ ΧΑΡΙΤΣΗΣ

δείτε/ διαβάστε:

Ετήσια Έκθεση (2012) της βρετανικής ΜΚΟ Sandbag για τις τελευταίες εξελίξεις στον ευρωπαϊκό µηχανισµό εµπορίας ρύπων:
http://www.sandbag.org.uk
Χάρτης των έργων offsetting µεταξύ ΕΕ και υπόλοιπου κόσµου:
http://www.sandbag.org.uk/maps/offsetmap/
Μελέτη του δικτύου ΜΚΟ Carbon Market Watch για τις µονάδες δικαιωµάτων ρύπων:
http://carbonmarketwatch.org
Χάρτης αποτύπωσης όλων των µονάδων εκποµπών ρύπων και αντιστοίχησης µονάδων δικαιωµάτων στην ΕΕ:

http://www.sandbag.org.uk/emissionsmap/?country=EU&top_alloc=1

Πρωτοβουλία κινήσεων πολιτών για την απόρριψη του ευρωπαϊκού µηχανισµού δικαιωµάτων ρύπων:

http://scrap-the-euets.makenoise.org/

Μελέτη των µηχανισµών εµπορίας ρύπων και των επιπτώσεων έργων αντιστάθµισης άνθρακα στις χώρες του Τρίτου Κόσµου:

http://www.carbontradewatch.org/publications/carbon-trading-how-it-works-and-why-it-fails.html

The Story of Cap & Trade: animation της σειράς The Story of Stuff Project που µε εκλαϊκευτικό τρόπο περιγράφει τον αναποτελεσµατικό και επικίνδυνο µηχανισµό ανταλλαγής δικαιωµάτων ρύπων και τα πραγµατικά διλήµµατα που θέτει η κλιµατική αλλαγή.
http://www.storyofstuff.org/movies-all/story-of-cap-trade/

Advertisements