οι πετρελαϊκές εταιρείες σε αναζήτηση των τελευταίων… σταγόνων

photo-1Κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών, εντός της οικονομικής κρίσης που επικαθορίζει τις εξελίξεις σε παγκόσμιο επίπεδο, ένας από τους τομείς όπου οι ανταγωνισμοί μεταξύ τεχνολογιών, εταιρειών και κρατών λαμβάνουν ολοένα και μεγαλύτερη ένταση είναι ο τομέας της ενέργειας. Παρά την ανάπτυξη του τομέα των ΑΠΕ, κάποιες πρόσφατες εξελίξεις σηματοδοτούν μια νέα εποχή και για το πετρέλαιο.

Shale gas και fracking

Βασική παράμετρος που καθορίζει την ατζέντα της σχετικής συζήτησης είναι η ανακάλυψη και εξόρυξη σημαντικών κοιτασμάτων μη συμβατικού πετρελαίου («σχιστέλαιου») και φυσικού αερίου στις ΗΠΑ. Παρά τις διακηρύξεις του Ομπάμα κατά την έναρξη της προηγούμενης θητείας του σε σχέση με την πρόθεση στήριξης των ΑΠΕ, ο ρυθμός εκμετάλλευσης των κοιτασμάτων μη συμβατικού πετρελαίου και φυσικού αερίου (shale oil/shale gas) έχει αλλάξει τα δεδομένα στην παγκόσμια αγορά του μαύρου χρυσού. Η τεχνολογία εξόρυξης γνωστή ως «υδρορωγμάτωση» (fracking) εξασφαλίζει πρόσβαση σε κοιτάσματα πετρελαίου και αερίου που βρίσκονται εγκλωβισμένα σε γεωλογικούς σχηματισμούς. Όμως οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις αυτής της τεχνολογίας έχουν ξεσηκώσει ήδη το περιβαλλοντικό κίνημα παγκοσμίως. Πρόσφατα, στις 22 Σεπτεμβρίου 2012, χιλιάδες διαδηλωτές σε 150 πόλεις του πλανήτη ζήτησαν την απαγόρευση του fracking, ενώ η Βουλγαρία, η Γαλλία και η Β. Ιρλανδία έχουν ήδη απαγορεύσει τη διεργασία υδρορωγμάτωσης στα εδάφη τους.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA), τα νέα αυτά δεδομένα θα μπορούσαν να προσφέρουν στις ΗΠΑ ενεργειακή αυτονομία αλλά και την πρώτη θέση στη λίστα των εξαγωγικών χωρών πετρελαίου. Μια τέτοια εξέλιξη βέβαια θα σηματοδοτούσε μια νέα εποχή στις γεωπολιτικές σχέσεις με τη Μ. Ανατολή για τις ΗΠΑ, την Κίνα και τις αναπτυσσόμενες χώρες της Ασίας οι οποίες θα κάλυπταν περίπου το 90% της ζήτησης για τα αραβικά κοιτάσματα. Δεν λείπουν βέβαια και οι εκτιμήσεις διεθνών αναλυτών που θεωρούν ότι ένα τέτοιο σενάριο παραγνωρίζει τα σημαντικά τεχνικά ζητήματα που συνοδεύουν την ακόμα μεγαλύτερη ανάπτυξη του τομέα εξόρυξης μη συμβατικού πετρελαίου και αερίου στις ΗΠΑ, αν και τα στοιχεία από την έως τώρα ραγδαία επέκταση του τομέα παραμένουν εντυπωσιακά. Οι προγνώσεις για τον τομέα των ΑΠΕ στις ΗΠΑ παραμένουν πάντως απαισιόδοξες, καθώς με το τέλος του 2012 λήγουν τα μέτρα επιδότησης χωρίς ο Ομπάμα να έχει ακόμα εκφράσει πρόθεση περαιτέρω ανανέωσης τους.

Ένα χαρακτηριστικό του φυσικού αερίου που καθορίζει και τις συνθήκες εμπορίας του είναι το γεγονός ότι λόγω του υψηλού κόστους μεταφοράς του, δεν συμπεριφέρεται σαν τυπικό εμπόρευμα. Μόνο το ένα τρίτο του φυσικού αερίου που εξορύσσεται διασχίζει εθνικά σύνορα σε αντίθεση με τα δύο τρίτα του πετρελαίου. Στις ΗΠΑ, τη Βρετανία και την Αυστραλία το εμπόριο αερίου είναι ελεύθερο και οι τιμές διαμορφώνονται μέσω ανταγωνισμού ενώ στην ηπειρωτική Ευρώπη, όπου το μεγαλύτερο ποσοστό αερίου μεταφέρεται μέσω αγωγών, η πώληση γίνεται στη βάση πολυετών συμβολαίων σε σύνδεση με την τιμή του πετρελαίου. Αποθέματα μη συμβατικού πετρελαίου και αερίου εντοπίζονται επίσης στην Αν. Ευρώπη (Πολωνία, Ρωσία) αλλά και σε περιοχές της Ασίας (Κίνα) και της Αφρικής. Η τιμή του αερίου στις ΗΠΑ έχει πέσει σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα για τη δεκαετία ενώ στην Ευρώπη και την Ασία οι τιμές κινούνται σε δεκαπλάσια σχεδόν επίπεδα.

«Business as usual» ή μετάβαση στη μετα-συμβατική εποχή;

Την ίδια στιγμή, ο ανταγωνισμός των μεγάλων πολυεθνικών του πετρελαίου αυξάνεται συνεχώς στην περιοχή του Β. Πόλου όπου ο εντοπισμός νέων εκμεταλλεύσιμων κοιτασμάτων έχει προσελκύσει το ενδιαφέρον σημαντικών παικτών της διεθνούς αγοράς.

Σήμερα αναπτύσσονται σημαντικές πιέσεις στην τιμή του πετρελαίου διεθνώς, καθώς η μειούμενη ζήτηση παγκοσμίως εξαιτίας της οικονομικής ύφεσης είναι μικρότερη από την αυξανόμενη προσφορά πετρελαίου κυρίως λόγω των νέων κοιτασμάτων στη Β. Αμερική που αναφέρθηκαν, αλλά και λόγω της αύξησης στην παραγωγή πετρελαίου από τις χώρες που συμμετέχουν στον ΟΠΕΚ.
Οι συνθήκες κρίσης δημιουργούν ένα εξαιρετικά ευαίσθητο τοπίο στο οποίο η συζήτηση για τις συνέπειες χρήσης των ορυκτών καυσίμων στην κλιματική αλλαγή και τις εκπομπές ρύπων καθώς και η ανάγκη για στροφή προς ΑΠΕ και νέες μεθόδους εξοικονόμηση ενέργειας μοιάζει να χάνει έδαφος. Είναι όμως ωφέλιμο να δούμε τα πράγματα και από διαφορετικές οπτικές γωνίες.

Για παράδειγμα, μια ενδιαφέρουσα παράμετρος, αν και δύσκολο να εκτιμηθεί με ακρίβεια, είναι ο συντελεστής ERoEI (Energy Returned on Energy Invested), δηλαδή το κλάσμα της ποσότητας ενέργειας που αποκτάται προς την ενέργεια που πρέπει να δαπανηθεί κατά τη διαδικασία παραγωγής αυτής της ποσότητας ενέργειας. Για το πετρέλαιο, όταν ανακαλύφθηκαν τα πρώτα κοιτάσματα, ο δείκτης αυτός ήταν περίπου 100, δηλαδή χρειαζόταν ένα βαρέλι πετρελαίου για την ανεύρεση, εξόρυξη και επεξεργασία 100 βαρελιών πετρελαίου. Όπως μπορεί να φανταστεί κανείς, καθώς τα «εύκολα» κοιτάσματα εξαντλούνται και οι εξορύξεις γίνονται ολοένα πιο δύσκολες ή και πιο επικίνδυνες (με τραγικό παράδειγμα το ατύχημα στον Κόλπο του Μεξικού), ο λόγος αυτός μειώνεται διαρκώς. Σήμερα είναι περίπου στο 3:1 για τις ΗΠΑ και στο 10:1 για τη Σαουδική Αραβία. Από την άλλη, το 2006 το ERoEI της αιολικής ενέργειας σε Ευρώπη και Β. Αμερική ήταν περίπου 20:1, ενώ για το σχιστέλαιο η αντίστοιχη τιμή εκτιμάται περίπου σε 5:1.

Είναι βέβαιο ότι η διελκυστίνδα μεταξύ κυβερνήσεων και οικονομικών συμφερόντων από τη μία που προωθούν την περαιτέρω εκμετάλλευση των εναπομείναντων κοιτασμάτων ορυκτών πόρων του πλανήτη και πολιτικών και κοινωνικών δυνάμεων από την άλλη που προτάσσουν την ανάγκη εκπόνησης ενός ολοκληρωμένου σχεδίου μετάβασης στη μετα-συμβατική εποχή, θα λάβει ακόμα μεγαλύτερες διαστάσεις το επόμενο διάστημα.

η επικίνδυνη «μεγάλη ιδέα» της εξόρυξης υδρογονανθράκων

Το τελευταίο διάστημα, σειρά δημοσιευμάτων επιδίδονται σε μια άτυπη πλειοδοσία σχετικά με την αξιοποίηση κοιτασμάτων υδρογονανθράκων στην Ελλάδα. Τα οφέλη για τα δημόσια ταμεία έχουν ήδη υπολογιστεί επακριβώς και κυμαίνονται από 200 δις. μέχρι 1,3 τρις. ευρώ! Το νέο μεγαλοϊδεατικό project που προωθείται από εγχώριους και διεθνείς κύκλους και φιλοδοξεί μέσω των εξορύξεων να λύσει άπαξ και δια παντός το δημοσιονομικό πρόβλημα της χώρας, μετατρέποντάς τη σε Εμιράτο της Μεσόγειου, θα πρέπει να αντιμετωπιστεί με σοβαρότητα γιατί, παρά τη φαιδρή προσέγγιση από τα ΜΜΕ, ενέχει μεγάλους κινδύνους.
Οι επικοινωνιακές κορώνες που ακούγονται γύρω από τους υδρογονάνθρακες δεν θα πρέπει να αντιμετωπιστούν ανεξάρτητα από τη συνολική επιχείρηση εκχώρησης βασικών δημόσιων αγαθών και υπηρεσιών με πρόσχημα την αντιμετώπιση της δημοσιονομικής κρίσης. Ήδη άλλωστε οι κύκλοι που προωθούν αυτά τα σχέδια θεωρούν δεδομένη την αδυναμία του ελληνικού κράτους να διαχειριστεί τα όποια κοιτάσματα τελικά επιβεβαιωθούν, με αποτέλεσμα να έχει ξεκινήσει ένας διαγκωνισμός «εμπλοκής» ξένων επενδυτών στην εκμετάλλευση.

Την ίδια στιγμή, η τρικομματική κυβέρνηση προωθεί τη μονομερή ανακήρυξη της ελληνικής ΑΟΖ «για την υπεράσπιση των πλουτοπαραγωγικών πηγών της χώρας». Στήνεται έτσι σκηνικό έντασης στο Αιγαίο μέσω του οποίου η κυβέρνηση επιχειρεί να ανασυγκροτήσει τον «εθνικό κορμό» οδηγώντας τη χώρα σε επικίνδυνα μονοπάτια.
Σε κάθε περίπτωση, η σχετική συζήτηση, που δεν αφορά βεβαίως την τρέχουσα επικαιρότητα αλλά ένα μεσοπρόθεσμο ορίζοντα 10-15 χρόνων τουλάχιστον, θα πρέπει να διεξαχθεί με όρους πολιτικά και επιστημονικά έγκυρους και να αποσυνδεθεί από την εξυπηρέτηση του δημόσιου χρέους και τη βιωσιμότητα των ασφαλιστικών ταμείων, ώστε να μη λειτουργήσει αποπροσανατολιστικά προς τα βασικά επίδικα της συγκυρίας.

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΡΓΑΡΗΣ
ΑΛΕΞΗΣ ΧΑΡΙΤΣΗΣ

Δείτε / διαβάστε
Advertisements