η διεθνής εμπειρία εξορύξεων

photo-9Η μέση παγκόσμια παραγωγή χρυσού την περίοδο 2007-2012 ήταν περίπου 2.400 metric tons (MT), με μεγαλύτερους παραγωγούς την Κίνα, ΗΠΑ, Αυστραλία, Νότια Αφρική και Ρωσία. Εκτός από την εξόρυξη, 1.500 ΜΤ χρυσού προέρχονται από ανακύκλωση (World Gold Council 2011). Η χρήση και ζήτηση χρυσού προέρχεται από τη παραγωγή κοσμημάτων (53%) και τη βιομηχανία (12%) ενώ το 35% του παραγόμενου χρυσού χρησιμοποιείται ως επένδυση ασφαλείας έναντι σε περιόδους υψηλού πληθωρισμού ή όταν η ανταποδοτικότητα άλλων επενδύσεων είναι μικρή. Η τιμή του χρυσού είναι εξαιρετικά ελαστική και ανεβαίνει σε περιόδους οικονομικής κρίσης.

‘Έκθεση του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών για την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη στον κόσμο παρατηρεί ότι χώρες οι οποίες εξάγουν πρώτες ύλες, όπως μεταλλεύματα, αναπτύσσονται με χαμηλότερους ρυθμούς και αποκλίνουν από τις ανεπτυγμένες οικονομίες (UΝ 2006, World Economic and Social Survey).

Ως θετικές επιδράσεις στην οικονομία θεωρούνται τα φορολογικά κρατικά έσοδα, η βελτίωση υπηρεσιών και αύξηση απασχόλησης στις περιοχές επέμβασης και η αύξηση ζήτησης αγαθών από τις τοπικές κοινωνίες με αποτέλεσμα την οικονομική τους ανάπτυξη. Ο αντίλογος παραθέτει επιχειρήματα όπως:

• Οι δαπάνες και τα κέρδη δεν κατανέμονται δίκαια με αποτέλεσμα τεράστιο κοινωνικό και οικολογικό κόστος για τις τοπικές κοινωνίες.
• Οι ιδιωτικές εταιρείες καρπώνονται τα κέρδη ενώ οι τοπικές κοινωνίες (κατά πλειοψηφία αγροτικές) επωμίζονται το κόστος. Συχνά αναπτυσσόμενες χώρες συνάπτουν μη συμφέροντα για το δημόσιο συμβόλαια με εταιρείες προκειμένου να καταστήσουν το οικονομικο-πολιτικό περιβάλλον ελκυστικό για ξένες επενδύσεις.
• Η μόλυνση του περιβάλλοντος αποτελεί σοβαρή απειλή για το οικοσύστημα και την υγεία των τοπικών κοινωνιών, με σοβαρές συνέπειες για τους αγρότες, οι οποίοι εξαρτώνται από τη γεωργία.
• Σε παγκόσμιο επίπεδο είναι κοινωνικά άδικο οι φυσικοί πόροι χωρών (κατά πλειοψηφία αναπτυσσόμενων) να εξασφαλίζουν τεράστια κέρδη σε πολυεθνικές εταιρείες και μετόχους ενώ ένα ελάχιστο ποσοστό -και μόνο αν έχουν προβλεφθεί δικαιώματα (royalties) από τις εθνικές νομοθεσίες- να παραμένει στις τοπικές κοινωνίες.
• Η εξόρυξη χρυσού και η βραχυπρόθεσμη εισροή εσόδων που μπορεί να επιφέρει, αποκλείει την ανάπτυξη άλλων επενδύσεων με μεγάλη απασχόληση εργατικού δυναμικού όπως η γεωργία και η μεταποίηση. Στις περιπτώσεις απλής εξαγωγής μετάλλων οι οικονομίες χάνουν τη δυνατότητα προστιθέμενης αξίας από τη δημιουργία τελικών προϊόντων και κατά συνέπεια έσοδα και θέσεις εργασίας.
• Η εξορυκτική βιομηχανία δεν είναι πλέον σημαντικός δημιουργός θέσεων εργασίας. Ο επίσημος τομέας απασχολεί μόλις το 0.09% του παγκόσμιου εργατικού δυναμικού και μειώνεται.
• Τα ορυκτά είναι μη ανανεώσιμος φυσικός πόρος. Μετά την εξάντληση των κοιτασμάτων, τα αποτελέσματα της εξορυκτικής δραστηριότητας είναι καταστροφικά, και στερούν από τις τοπικές κοινωνίες την προοπτική ανάκαμψης και ανάπτυξης.
• Σε πολλές αναπτυσσόμενες χώρες, οι ιδιωτικές εταιρείες δε λογοδοτούν για τις καταστροφές που προκαλούν οι δραστηριότητές τους. Ενώ οι εταιρείες υπόσχονται τη χρηματοδότηση μέτρων προστασίας του περιβάλλοντος και των ανθρώπων, τα ασφαλιστικά αυτά συμβόλαια απέχουν σημαντικά από το πραγματικό κόστος.

Παραδείγματα ατυχημάτων και αστοχιών

Ρουμανία (Baia Mare)

Η διαρροή κυανίου στο Δούναβη από τα μεταλλεία χρυσού της Aurul S.A. χαρακτηρίστηκε ως η δεύτερη μεγαλύτερη περιβαλλοντική καταστροφή μετά το Τσερνόμπιλ στον ευρωπαϊκό χώρο. Η εταιρεία (αυστραλιανών συμφερόντων) ισχυρίστηκε αρχικά ότι είναι σε θέση να επεξεργάζεται τα τοξικά απόβλητα της εξόρυξης χρυσού, τα οποία όμως άρχισαν να εξαπλώνονται με τον άνεμο ως τοξική σκόνη. Προκειμένου να αντιμετωπίσει αυτό το πρόβλημα και να διαχωρίσει το χρυσό χρησιμοποίησε τη μέθοδο κυάνωσης, και απόθεσε τα απόβλητα σε φράγμα κοντά στη Bozinta Mare. Στις 30 Ιανουαρίου 2000, το φράγμα έσπασε και 100.000 κυβ. μέτρα μολυσμένου με κυάνιο νερό (εκτίμηση 100 τόνων κυανίου) διέρρευσε αρχικά στην παρακείμενη αγροτική γη και εν συνεχεία στον ποταμό Someş. Η εταιρεία ισχυρίστηκε ότι για την αστοχία του φράγματος ευθύνεται η εκτεταμένη χιονόπτωση.

Η διαρροή μόλυνε την παροχή νερού πάνω από 2.5 εκατ. Ούγγρων. Στη περιοχή του ατυχήματος όλα τα ζώα πέθαναν ενώ στη σερβική περιοχή που μολύνθηκε, 80% των υδάτινων οργανισμών εξαφανίστηκε. Μεγάλοι πληθυσμοί ψαριών από 62 είδη (εκ των οποίων 20 προστατευόμενα) εξαφανίστηκαν. Τα βαρέα μέταλλα βιοσσυσωρεύτηκαν στη τροφική αλυσίδα με άμεσο αποτέλεσμα το θάνατο αλεπούδων, βιδρών και ψαραετών.

Τουρκία (Kisladag)

Το μεταλλείο χρυσού Kisladag ανήκει στην καναδική Eldorado Gold Corp. Στις 11 Αυγούστου 2012 και μετά από ισχυρές βροχοπτώσεις προκλήθηκαν κατολισθήσεις στις εγκαταστάσεις εκχύλισης κοντά στην πόλη Ουσάκ. Ομάδα εμπειρογνωμόνων που επιθεώρησε το ορυχείο διαπίστωσε διαρροή κυανίου στον αέρα, το έδαφος και το νερό. Η εταιρεία δεν εξέδωσε καμία προειδοποιητική ανακοίνωση όπως όφειλε σύμφωνα με το έγγραφο Περιβαλλοντικής Εκτίμησης της εταιρείας. Προηγούμενη διαρροή αποβλήτων τον Ιούνιο του 2006, είχε προκαλέσει σε μεγάλο αριθμό κατοίκων της περιοχής, συμπτώματα δηλητηρίασης από κυανιούχα, όπως έντονους πονοκεφάλους, δύσπνοια, μούδιασμα των άκρων και ρίγη. Το 2008 αναφέρθηκαν 400 περιπτώσεις νεογνών αρνιών που γεννήθηκαν με παραμορφώσεις ενώ θανατώθηκαν εκατοντάδες πουλερικά που γεννήθηκαν με τέσσερα πόδια.

Φινλανδία, (Talvivaara)

Την 4η Νοεμβρίου 2012 στο ορυχείο Talvivaara (ιδιοκτησίας Talvivaara Mining Company plc), διαπιστώθηκε τοξική διαρροή νερού (περίπου 6000 m3/h) με υψηλές συγκεντρώσεις νικελίου και ουρανίου. Πιθανή αιτία θεωρείται η διάρρηξη της λίμνης υγρών αποβλήτων.

Το ορυχείο ξεκίνησε τη λειτουργία του το 2008, υποσχόμενο μια «εξορυκτική αναγέννηση», με την εφαρμογή μιας νέας μεθόδου “βιοεκχύλισης” για την εξαγωγή μικροσκοπικών συγκεντρώσεων ορυκτών. Τα πρώτα προβλήματα εμφανίστηκαν με την έναρξη των εργασιών, με σύμπτωμα την έντονη μυρωδιά υδρόθειου. Ακολούθησαν οι διαρροές αποβλήτων το 2008 και 2012. Καταγράφηκε ο θάνατος ενός εργαζόμενου από εισπνοή υδρόθειου και η υφαλμύριση των κοντινών, στο ορυχείο λιμνών. Η εποπτεύουσα αρχή (Κέντρο Οικονομικής Ανάπτυξης, μεταφορών και περιβάλλοντος του Kainuu) καταγγέλλεται για πλήρη αδράνεια και παραδέχεται την αδυναμία της να εποπτεύσει αποτελεσματικά τις δραστηριότητες της εταιρείας.

Σύμφωνα με καταγγελία της Greenpeace (δημοσίευση στις 8/11) άνθρωποι που εμπλέκονται στην κατασκευή τμημάτων του ορυχείου έδρασαν συγχρόνως και ως περιβαλλοντική ελεγκτική αρχή υπεύθυνη για τον έλεγχο των κατασκευών. Ενώ η εξόρυξη ουρανίου αποτελεί μέρος της δραστηριότητας του ορυχείου, το ουράνιο δεν αναφέρθηκε καθόλου ούτε στην εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων της εταιρείας ούτε στην περιβαλλοντική άδεια που χορηγήθηκε καταδεικνύοντας την πλήρη αναντιστοιχία μεταξύ εγκεκριμένων σχεδίων-μελετών και εφαρμογής. Παρ ‘όλα αυτά έχει επιτραπεί στην Talvivaara να εξάγει εκατοντάδες τόνους ουρανίου ετησίως από μετάλλευμα μαύρου σχιστόλιθου από το 2008. Η Φινλανδική Αρχής Ραδιενέργειας και Πυρηνικής Ασφάλειας (STUK) έχει εκπλαγεί για τη συγκέντρωση ουρανίου στο νερό της διαρροής.

Σουηδία (Jokkmokk)

Οι γηγενείς πληθυσμοί των saami στην περιοχή διαμαρτύρονται για καταπάτηση των δικαιωμάτων τους από σκανδιναβικές και πολυεθνικές εξορυκτικές εταιρείες. Ισχυρίζονται η εκτεταμένη μεταλλευτική δραστηριότητα καταστρέφει τη βασική οικονομική δραστηριότητα τους (εκτροφή ταράνδων), αγνοεί πλήρως τη πολιτιστική τους κληρονομιά και καταπατεί την ήδη περιορισμένη έκταση γης που τους ανήκει. Καταγγέλλουν επίσης την αδράνεια της Σουηδικής κυβέρνησης – η οποία επανειλημμένα έχει δεχθεί έντονη κριτική από τα Ηνωμένα Έθνη – και τα κενά στη σουηδική μεταλλευτική νομοθεσία που αδυνατεί να προστατέψει τα δικαιώματά τους.

Ινδία (Mangalur, Karnataka)

Πρόσφατη επιστημονική δημοσίευση αναδεικνύει άλλη μια περίπτωση εκτεταμένης μόλυνσης εδάφους και υπογείων υδάτων από μεταλλευτικές δραστηριότητες εξόρυξης χρυσού. Η συγκέντρωση αρσενικού στα υπόγεια ύδατα βρέθηκε έως και 30 φορές μεγαλύτερη από το όριο ασφαλείας (10 ppb) που θέτει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας ενώ κάποια δείγματα εδάφους εμφάνισαν συγκεντρώσεις αρσενικού μέχρι και 200 φορές μεγαλύτερες από τα θεσπισμένα όρια ασφαλείας. Αυξημένες συγκεντρώσεις αρσενικού παρατηρήθηκαν και στα δείγματα μαλλιών και νυχιών εθελοντών κατοίκων της περιοχής. Στο χωριό που βρίσκεται τέσσερα χιλιόμετρα από το ορυχείο χρυσού έχουν αναφερθεί πολλές περιπτώσεις καρκίνων και δερματοπαθειών εξαιτίας του αρσενικού.

ΜΑΙΡΗ ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΥ

Advertisements

One thought on “η διεθνής εμπειρία εξορύξεων

  1. Παράθεμα: Η διεθνής εμπειρία εξορύξεων | soshalkidiki

Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.